Dve verzije nastanka pesme "Đurđevdan": Jedni kažu da je nastala u "vozu smrti", a Brega tvrdi drugačije

Jedna od priča vezanih za ovu numeru govori o događajima iz 1942. godine u Sarajevu, kada su, prema svedočenjima, zatvorenici iz različitih kazamata bili sprovođeni ka logoru Jasenovac u stočnim vagonima. U tom kontekstu prenosi se i opis trenutka u kojem se, u koloni straha i iscrpljenosti, pojavljuje pesma koja će kasnije postati poznata.

„Šestog maja, na Đurđevdan, otvaraju se vrata ćelije u zatvoru Beledija i ustaša još sa vrata kaže: 'Ajte Srbi, Đurđevdanski uranak'", pričao je profesor doktor Žarko Vidović koji je bio među zatočenicima u sarajevskim kazamatima.

U tim opisima govori se o hiljadama ljudi koji su sprovođeni kroz Sarajevo i dalje ka logorima, u uslovima bez hrane, vode i osnovnih uslova za preživljavanje. U opštem haosu, jedan od zatočenika, za kog se tvrdi da je bio član sarajevske "Sloge", u sopstvenom grču i nemoći, iz ponosa i prkosa, prvi put je zapevao: "Proljeće na moje rame slijeće, đurđevak zeleni, svima osim meni - Đurđevdan je!"

Priča dalje kaže da je transport bio izuzetno težak, da su ljudi umirali tokom puta i da je od oko 3.000 zarobljenika deo stigao do Jasenovca, dok je veliki broj stradao usput.

"Malo je poznato da je veliki hit 'Đurđevdan' zapravo stara predratna pesma koja bi možda do danas i bila zaboravljena da nije bilo jednog sudbonosnog voza i jezivih zločina počinjenih u Jasenovcu za vreme Drugog svetskog rata. To da smo mi tu pesmu pevali na putu za Jasenovac, posle rata se dosta spominjalo, pa je Bregović uzeo tu pesmu, obradio je novim stihovima i tako je ona postala poznata. I prvobitne reči pesme su bile o ljubavi, ali tek je Bregovićeva verzija učinila ju je planetarno popularnom", tvrdi Vidović.

Međutim, postoji i potpuno drugačije tumačenje nastanka pesme. Prema Goranu Bregoviću, „Đurđevdan“ nema ratnu pozadinu, već je reč o umetničkoj obradi starije pesme koja je dobila novi život kroz film i kasnije muzičke projekte.

"Pesme su čudna živa bića. To kada je pod tvojom kontrolom, to još i nekako, ali to se posle otme i živi taj život, kao 'Đurđevdan', koji je pravljen za Kusturicu, za film 'Dom za vešanje', pa sam onda pravio prepev za ploču 'Bijelog Dugmeta', kao jednu malu ljubavnu pesmu" rekao je Brega i dodao:

"Zapravo, jedan mali omaž Đorđu Balaševiću, koji nažalost nikad nisam napisao na ploči, ali ta je zapravo pesma kao jedan mali omaž, jer je ishodišni stih za tu pesmu Balaševićev stih 'a ja nisam s onom koju volim'. Jer, to je ishodišni stih iz kojeg izlazi ta mala ljubavna pesma. Ništa, jedna mala ljubavna pesma, sve ostalo oko toga je 'Đurđevdan' zaslužio životom mimo mene".