"Nisam Džim, ja sam Isus Hrist": Spasitelj sveta na velikom platnu

Isus Hristos kao najdominantnija figura naše civilizacije i čovečanstva uopšte, prisutan je u svim oblastima umetničkog stvaralaštva, pa tako i u oblasti filmske umetnosti - od ove teze pošao je autor Vladimir Marjanović u knjizi "Jevanđelje na filmu" (izdanje Niškog kulturnog centra).Recenzent ove knjige, nedavno promovisane, jeste filmski kritičar, ali i umetnički direktor Martovskog festivala Dejan Dabić koji za Nova.rs precizira kako se autor pozabavio filmovima nastalim tokom istorije sedme umetnosti, a čiji je zajednički sadržalac život i stradanje Isusa Hrista:- Sva ta ostvarenja, istina, čine posebnu grupu fimova, ali je i veliko pitanje da li ih možemo svrstati u autentičan filmski žanr? Iako su ovi filmovi "specifični po ikoničnim predstavama koje su strogo rezervisane za tu vrstu filma", a potiču iz vremena mnogo pre nastanka kinematografije, činjenica je da filmovi o Isusu, u stvari, predstavljaju čitavu paletu različitih žanrova - od biopika, biblijskog epa, melodrame, pa čak i vesterna - priča Dabić za naš sajt.No, napominje da je dominantno mišljenje da se filmovi o Isusu Hristu, ipak, mogu svesti na žanr istorijskog filma.

- Upravo ovo bogatstvo žanrova i mogućnost za korišćenje različitih autorskih postupaka koji imaju univerzalnu vrednost jeste ono što Isusov lik čini uvek zanimljivim gledaocima i trajno privlačnim sineastima, bez obzira na epohu.Henri Vorner, najstariji HristIsus Hrist je kroz istoriju filma bio veoma privlačan sineastima. Više od stotinak stranih filmova kao glavnu temu ima Isusovo stradalništvo i vaskrsenje. Upitan koja bi ostvarenja izdvojio, kritičarse "poigrao analogije" s naslovima filmova o Isusu Hristu "The King of Kings" iz 1927. i "King of Kings" iz 1961. godine:https://www.youtube.com/watch?v=5t9i4qowU7o- Oba filma daju koordinate priči o Isusu Hristu iz vizure Holivuda, ali svedoče i o društvenim promenama koje su se dogodile u međuvremenu. Jedan pripada nemoj epohi i poigrava se bojom u crno-beloj verziji, a drugi je u zreloj fazi ton-filma demonstrirao tehničku superiornost kolora i 70 mm trake. Prvi je režirao Sesil Blaunt de Mil, konzervativni producent, reditelj velikih spektakala i nesumnjivo uspešan na boks-ofisu. A drugi Nikolas Rej, liberalni i slobodoumni reditelj i autor koji je često dolazio u sukob sa velikim holivudskim studijima. Na kraju se desilo da je studio MGM izmontirao konačnu verziju Rejovog filma. U prvoj verziji Isusa tumači Henri Vorner, možda najstariji glumac u istoriji građenja njegovog lika koji je, u tom trenutku, imao skoro pedeset godina i tu je fokus na njegovoj zrelosti. U drugoj verziji producenti i reditelj su igrali na kartu dobrog izgleda glumca Džefrija Hantera. Želeli su tako da za identifikaciju sa Isusovim likom privuku mlađe gledaoce - smatra filmski kritičar.https://www.youtube.com/watch?v=aW6jxGaIiasBrojni veliki reditelji su na velikom platnu pokušali da ovaplote tešku temu, od Vilijama Vajlera, Franka Zafirelija i De Mila, do Pazolinija, Skorsezea, Gibsona.Isusa su igrali silni glumci, od Maksa fon Sidoua, preko Rejfsa Fajnsa i Vilijama Defoa, do Kristijana Bejla i Juana Mekgregora. Ali, rezultati su bili različiti:https://www.youtube.com/watch?v=K83366UdtXw- Skorsezeov film "Poslednje Hristovo iskušenje" i Gibsonov film "Stradanje Hristovo", iako su nesumnjivo filmovi izuzetne umetničke vrednosti, u sebi su sadržali i priličnu dozu kontroverznosti. Skorsezeu su zamerali da je previše prikazao ljudsku prirodu Hristove ličnosti, a mnoge crkve ga nisu blagonaklono dočekale ni zbog činjenice da je polazište bilo u Kazancakisovom romanu. A razlog ješto su Nikosa Kazancakisa, koji je bio veliki pisac, neke crkve smatrale jeretikom. Kod "Stradanja Hristovog" je bilo bizarnih komentara da u filmu ima samo muke stradanja, ali ne i radosti vaskrsenja; čak je bilo i onih kojima se nije dopadalo što je tumač Hristovog lika bio Džim Kavizel koji je prethodno igrao u nekim komercijalnim projektima. A oba filma, zapravo, mnogo više približavaju suštinu Hristovog žrtvovanja, od onih koji su opšteprihvaćeni. O autentičnosti pristupa, može da posvedoči i Kavizelova izjava da se molio tokom snimanja filma i kasnije, u distribuciji, da ljudi u filmu ne vide njega, dakle glumca Kavizela, nego lik samog Isusa Hrista. Opšteprihvaćeni su i Zafirelijeva verzija "Isusa iz Nazareta" sa Robertom Pauelom, naravno, Vajlerov "Ben-Hur" koji Isusa prikazuje snažno, ali na posredan način. No, čini se da je jedna od najoriginalnijih verzija ona Pjera Paola Pazolinija "Jevanđelje po Mateju", u maniru "cinema verite" - misli naš sagovornik.

Cvetković neodoljivo asocira na Isusa

I domaća kinematografija hvatala se ukoštac s temom Isusa Hrista. Proteklih dana su u okviru ciklusa "Isus na filmu"prikazivana domaća ostvarenja "Sa verom u Boga" Mihajla Al. Popovića iz 1932, "Majstor i Margarita" Aleksandra Saše Petrovića, snimljen četiri decenije kasnije, kratki animirani "Isus Hristos po drugi put među Srbima" Miroslava Jelića i "Vreme čuda" Gorana Paskaljevića. Upravo ovaj naslov iz 1989. godine izdvaja i Dabić kao najviši domet u našem igranom filmu:- "Vreme čuda" Gorana Paskaljevića nastao je na temelju proze Borislava Pekića, a lik Mladića, bez reči, u tumačenju Svetozara Cvetkovića, neodoljivo asocira na lik Isusa. Došao niotkuda, podiže učitelja Lazara iz mrtvih, a i ostalim svojim delima izaziva uznemirenje dežurnih ideologa u sistemu u kojem nema mesta za religiju. Prekrečene ikone koje se ponovo javljaju pokazuju da se vera ne može uništiti - zaključak je Dejana Dabića.https://www.youtube.com/watch?v=6uw-Z3hyjlQBonus video: Veliki petak