Ko je veliki ajatolah koji preti ubistvom Trampa: Poznat i po poruci Gorbačovu

Njegova izjava, izrečena u trenutku kada Iran trpi napade Izraela i Sjedinjenih Američkih Država, skrenula je pažnju na ovog 92-godišnjeg teologa koji decenijama ima snažan uticaj na verski i politički život Islamske Republike.

Abdolah Džavadi Amoli jedan je od najviših verskih autoriteta šiitskog islama i nosilac titule velikog ajatolaha – ranga koji označava vrhunskog teologa čije pravne i verske odluke vernici mogu slediti. Rođen je 5. maja 1933. godine u gradu Amolu na severu Irana, u porodici verskih učenjaka.

Njegov otac, Mirza Abul Hasan Vaez Džavadi Amoli, bio je poznati religijski učitelj, pa je Abdolah već kao mladić krenuo putem verskog obrazovanja. Nakon osnovne škole, 1946. godine upisao je versku školu u rodnom gradu, gde je počeo da proučava islamsko pravo, teologiju i filozofiju.

Nekoliko godina kasnije preselio se u Teheran, gde je slušao predavanja uglednih islamskih intelektualaca, među kojima su bili ajatolah Muhamed Taki Amoli i učenjak Abolhasan Šarani. Tamo je, pored islamskog prava, intenzivno proučavao filozofiju i misticizam.

Ključni korak u njegovom obrazovanju bio je odlazak u Kom 1955. godine – najvažnije šiitsko versko središte u Iranu. Tamo je učio kod nekih od najpoznatijih verskih autoriteta tog vremena, uključujući velikog ajatolaha Hoseina Borudžerdija, filozofa Muhameda Huseina Tabatabaija i Ruholaha Homeinija, kasnijeg vođe Islamske revolucije.

Džavadi Amoli se tokom karijere posebno posvetio tumačenju Kurana. Njegova predavanja o kuranskoj egzegezi počela su 1976. godine i traju decenijama, a smatraju se jednim od najvažnijih teoloških programa u iranskim verskim školama. Autor je brojnih knjiga o islamskoj filozofiji, pravu, hadisu i odnosu religije i razuma.

Iako je prvenstveno verski učenjak, imao je i političku ulogu u Iranu. Nakon Islamske revolucije 1979. bio je član Skupštine stručnjaka za ustav, tela koje je učestvovalo u formiranju ustavnog poretka Islamske Republike.

Jedan od najpoznatijih trenutaka njegove političke karijere dogodio se 1988. godine kada je predvodio delegaciju ajatolaha Ruholaha Homeinija koja je sovjetskom lideru Mihailu Gorbačovu prenela poruku iranskog vođe. U tom pismu Homeini je pozvao Sovjetski Savez da razmotri islam kao alternativu komunizmu u vreme ideološke krize sovjetskog sistema.

Džavadi Amoli je godinama bio i predvodnik petkom održavanih molitvi u Komu, jednoj od najvažnijih verskih funkcija u Iranu. Sa tog položaja povukao se 2009. godine, navodeći zdravstvene razloge.

U javnim nastupima često govori o društvenim i ekonomskim pitanjima. Posebno je poznat po kritikama iranskog bankarskog sistema, za koji tvrdi da u pojedinim slučajevima primenjuje kamate koje su bliske zabranjenom lihvarenju u islamu. Kritikovao je i ekonomiju zasnovanu na izvozu sirove nafte, smatrajući da Iran mora razvijati industriju i proizvodnju finalnih proizvoda.

Džavadi Amoli često ističe i potrebu za jedinstvom muslimana i dijalogom među religijama. U razgovorima sa verskim liderima iz drugih zajednica, uključujući predstavnike Vatikana, naglašavao je da bi sledbenici abrahamskih religija mogli živeti u miru ako bi dosledno sledili moralne principe svojih proroka.

Istovremeno, oštro kritikuje zapadne zemlje, tvrdeći da imaju dvostruke standarde u međunarodnoj politici i u definisanju terorizma.

Uprkos dubokoj starosti – ima više od 90 godina – Abdolah Džavadi Amoli i dalje se smatra jednim od najuticajnijih verskih mislilaca u Iranu. Njegovi učenici, knjige i predavanja i dalje imaju snažan uticaj na generacije iranskih teologa i na ideološki okvir Islamske Republike.