Talentovana gđica Hajsmit - trileri čuvene autorke na filmu

Rođena je u Teksasu kao Meri Patriša Plegman 19. januara 1921. godine, a roditelji su joj se razveli 10 dana ranije. Odrastala je uglavnom sa bakom, ona ju je učila da čita, a sa majkom i očuhom, čije je prezime uzela, živela je u čudnom odnosu u kom su se smenjivali ljubav i mržnja. Njeni biografi pišu i da joj je majka rekla da je htela da pobaci kada je bila trudna sa njom pijući terpentin (i otac i očuh Patriše Hajsmit bili su slikari), da je patila od depresije i anoreksije, da je imala manjak ženskih hormona, a da su joj to što se teško mogla videti bez cigarete kada je budna na kraju odrazilo i na kancer pluća.

Osim toga, pišu i da su je savremenici doživljavali kao mizantropa, da je samu sebe doživljavala kao "muškarca zarobljenog u telu žene", da njene ljubavne veze (mahom sa ženama) nisu mogle da potraju duže od par godina, da joj se, kako je zalazila u godine, sklonost ka alkoholu samo pojačavala, a da su joj politički stavovi, iako se smatrala liberalom u mladosti, vremenom postali prilično kontroverzni. Sa druge strane, bilo je i dosta onih koji su je opisivali kao duhovitu, veoma zabavnu i "sasvim slatku". Volela je mačke, a pred smrt je u svojoj bašti u Safolku u Engleskoj, gde se preselila i našla dom, gajila puževe. "Biram da živim sama, jer mi je imaginacija bolja kada ne moram da razgovaram sa ljudima", rekla je u jednom intervjuu 1991. godine."Stranci u vozu"I za sve to vreme je pisala svoje priče i 22 romana, po kojima će postati jedna od najpoznatijih i najuticajnijih autorki krimića i trilera svih vremena. Nakon što je radila različite poslove i pokušala da piše u magazinima poput "Harpers bazara", "Voga", "Tajma" i "Njujorkera", a usput pisala poeziju, na preporuku Trumana Kapotea obrela se 1948. godine u umetničkoj zajednici Jado u Njujorku.https://www.youtube.com/watch?v=J1iSS5r0OVE&ab_channel=MovieclipsClassicTrailersTu je napisala "Strance u vozu", objavljene 1950. godine. Psihološki triler o dvojici putnika koji se slučajno sreću u vozu i odlučuju da se "zamene ubistava" i tako počine "savršeni zločin" poslužio je kao predložak Alfredu Hičkoku za istoimeni čuveni film. I ostalo je istorija."Riplijada"Patriša Hajsmit najpoznatija je po svom literarnom (anti)junaku Tomu Ripliju, inteligentnom, na sve spremnom "kameleonu" ubici. On se pojavljuje u seriji njenih knjiga, a publika je "Talentovanog gospodina Riplija" (iz knjige objavljene 1955.) prvi put na ekranu videla u TV seriji 1956. godine. Potom će doživeti brojne ekranizacije i teško je pobrojati sve filmove i serije u kojima se ovaj lik pojavljuje ili bar citira, a dočaravali su ga glumci veoma različitih karakteristika.Nakon Holivuda, Patriša Hajsmit osvojila je i Evropu, a ljubav evropskih filmadžija prema njenim romanima započeta je filmom "Purpurno podne" (Plein Soleil, 1960), adaptacijom "Talentovanog gospodina Riplija" u režiji Renea Klementa. U tom filmu Riplija igra Alen Delon.https://www.youtube.com/watch?v=tWnvLNTzt-k&ab_channel=StudiocanalUKZa razliku od preplanulog, lepog čoveka nežnog lica na Mediteranu, Ripli se pojavljuje i u "Američkom prijatelju" (1977), nemačkom neonoaru Vima Vendersa, bled, grubljih crta i sa prosedim zaliscima (igra ga Denis Hoper).https://www.youtube.com/watch?v=A3MZRpIB914&ab_channel=DMEditZa taj film Venders je adaptirao knjigu "Riplijeva igra" Patriše Hajsmit iz 1974. u kojoj se lik, jednostavno rečeno, upušta u krivotvorenje umetnina, a reditelj mu je dodao i poneki detalj iz "Riplija pod zemljom", knjige nastale četiri godine ranije."Ripli pod zemljom" poslužio je i kao predložak za istoimenu nemačko-britansko-francusku koprodukciju iz 2005. godine u režiji Rodžera Spotisvuda, gde je Riplija igrao kanadsko-američki glumac Beri Peper.https://www.youtube.com/watch?v=r9B-3pOte3s&ab_channel=SpeedBottlesElementi iste knjige iskorišćeni su i u britanskoj TV seriji "Priče sa Saut Benka", u epizodi "Dar za ubistvo" (1982), u kojoj se Patriša Hajsmit pojavljuje u kameo ulozi."Talentovani gospodin Ripli" mnogima je poznat pre svega u filmskoj verziji iz 1999. godine, u režiji Entonija Mingele sa Metom Dejmonom, Džudom Louom, Gvinet Paltrou i Kejt Blančet, sa pričom smeštenom u Italiju.https://www.youtube.com/watch?v=h4e-Si4oGEw&ab_channel=MovieclipsClassicTrailersTri godine kasnije, romana "Riplijeva igra" dohvatiće se i rediteljka Lilijana Kavani, ovaj put sa Džonom Malkovičem kao Riplijem i, vrlo slobodno gledano, varijacijom na temu iz “Stranaca u vozu”.Drugi romani u filmovima i serijamaFrancuski reditelj Klod Otan Lara snimio je “Smrtonosan” (Le meurtrier, 1963) po romanu “Grešnik” Hajsmitove iz 1954. godine, u kom dva potpuna stranca sumnjiče jedan drugog za smrt svojih žena. Po istom romanu snimljen je i "Neka vrsta ubice" (2016) Endija Godara sa Patrikom Vilsonom i Dženifer Bil.https://www.youtube.com/watch?v=puh5-nzt3UY&ab_channel=MovieclipsTrailersSvoj "Sovin huk" iz 1962. Patriša Hajsmit smatrala je jednim od svojih slabijih romana, ali je on, uprkos tome, ekranizovan više puta nego "Talentovani gospodin Ripli". Priču o razvedenom došljaku iz velikog grada koji prati mnogo mlađu devojku, čiji momak posle nestane, snimali su Klod Šabrol 1987. sa Kristofom Malavojom i Matildom Mej.https://www.youtube.com/watch?v=bFbs0Hzil5M&ab_channel=ErsterTFCIste godine i nemački reditelj Tom Tole, a sledeće slovački reditelj Vido Hornak. Svoju verziju iste priče snimio je i britanski reditelj Džejmi Trejvs 2009. godine.https://www.youtube.com/watch?v=8-wydX3NV6s&ab_channel=TheMoviePlanetRoman Hajsmitove iz 1964. godine "Staklena ćelija" poslužio je kao predložak za nemački film iz 1978. a zanimljivo je da je tu knjigu, o čoveku koji izlazi sa dugogodišnje robije gde je poslat greškom, autorka napisala nakon što joj je iz zatvora pisao čitalac njenog romana "Duboka voda", nastalog 1957. godine.https://www.youtube.com/watch?v=HRBDzRio80A&t=50s&ab_channel=OfficialCountPrema tom romanu sada je Ejdrijen Lin, nakon pauze od 19 godina, snimio erotski triler sa Benom Aflekom i Anom de Armas, koji igraju bračni par koji se dogovorio da ona, u zamenu za to da ostane u braku, može da se viđa sa određenim brojem ljubavnika godišnje. Muž, međutim, postaje fasciniran ubistvom jednog od nekadašnjih ljubavnika svoje žene...Uporedo sa trilerima i krimićima, na početku karijere je pod pseudonimima pisala i priče o svojim čežnjama za ženama. Među njima je i roman "Cena soli" iz 1952. godine, koji je potpisala kao Kler Morgan, a pretvoren je u film "Kerol" 2015. sa Kejt Blančet u glavnoj ulozi.https://www.youtube.com/watch?v=679wr31SXWk&ab_channel=MovieclipsTrailersPo pričama i romanima Patriše Hajsmit, koju je Grejem Grin još početkom sedamdesetih godina nazvao “pesnikinjom strepnje”, snimljeno je i nekoliko serija, kao i filmova B produkcije. Sada će se, 100 godina od kako je rođena i 26 od kako je preminula (4. februara 1995.), njen najpoznatiji lik naći u seriji “Ripli”.