Grenland i Antarktik izgubili 11,3 biliona tona leda: Sateliti pokazali zašto

Najveći deo leda ne nestaje zato što se topi na površini, već zato što glečeri sve brže klize prema okeanu.

Nova analiza pokazuje da je od osamdesetih godina gubitak leda ubrzan čak četiri puta. I još važnije, čak 84 odsto tog ubrzanja povezano je sa bržim kretanjem glečera prema moru, dok se samo 16 odsto odnosi na topljenje na površini.

To je mnogo veći udeo nego što su mnogi naučnici očekivali.

„Sada sa sigurnošću možemo da kažemo da je glavni razlog to što se glečeri kreću brže“, rekla je Ines Otosaka sa Univerziteta Nortambrija u Velikoj Britaniji, jedna od autorki studije.

Kako je objasnila, i nju je iznenadilo to što je čak 84 odsto gubitka mase povezano sa ubrzanim tokom glečera prema okeanu, a ne sa odnosom koji bi bio približno pola-pola između površinskog topljenja i gubitka leda na obali.

Kako glečeri zapravo gube led

Ledeni pokrivači mogu da gube masu na dva glavna načina.

Jedan je topljenje na površini, kada temperature vazduha porastu iznad nule.

Drugi je gubitak leda na ivicama glečera, tamo gde oni završavaju u okeanu. Relativno topla morska voda može da topi led sa donje strane, dok se sa krajeva glečera odlamaju veliki komadi i stvaraju ledene sante.

Što se glečer brže kreće, više leda dospeva do mora i brže se gubi.

Upravo taj proces, prema novim podacima, ima mnogo veći značaj nego što se ranije pretpostavljalo.

Satelitski podaci vraćeni sve do 1972. godine

Redovna i dosledna satelitska posmatranja ledenih pokrivača počela su tek 1979. godine.

Ipak, prvi Landsat satelit, koji je NASA lansirala 1972. godine, zabeležio je nekoliko ranih merenja brzine kretanja glečera na Grenlandu.

Istraživači su uspeli da procene kretanje glečera i u periodima za koje nije bilo direktnih merenja, čime su proširili satelitski zapis sve do 1972. godine.

Tako su dobili najduži pregled promena ledenih pokrivača koji je do sada napravljen.

Grenland i Antarktik izgubili su tokom poslednjih pola veka oko 11,3 biliona tona leda.

Da bi se ta količina lakše zamislila, ona bi odgovarala ledenoj kocki visokoj oko 23 kilometra.

Zašto je situacija drugačija na Grenlandu i Antarktiku

Na Antarktiku je klima toliko hladna da je površinsko topljenje relativno malo.

Na Grenlandu je situacija drugačija. Temperature vazduha tokom dela godine prelaze nulu, pa se led topi i odozgo.

Zbog toga se odnos između površinskog topljenja i gubitka leda u okeanu može menjati iz godine u godinu.

Ipak, kada se posmatra višedecenijski trend, ubrzavanje glečera prema moru ostaje dominantan faktor.

Zašto glečeri ubrzavaju

Glečeri se pod dejstvom gravitacije prirodno kreću niz padinu.

Međutim, voda koja se nalazi u sedimentima ispod njih, kao i voda koja sa površine prodire do njihove baze, može da deluje kao mazivo i dodatno ubrza njihovo kretanje.

Kada se led na prednjem delu glečera istanji ili odvoji, smanjuje se i otpor koji ga usporava.

Na Antarktiku poseban problem predstavlja raspad ledenih polica koje se pružaju ispred glečera.

Te ledene police često deluju kao svojevrsne kočnice. Kada se raspadnu, glečeri iza njih mogu naglo da ubrzaju i počnu da ispuštaju mnogo više leda u okean.

Naučnike posebno brinu povratne sprege

Činjenica da najveći deo gubitka leda dolazi iz okeana zabrinjava istraživače zbog mogućnosti takozvanih povratnih sprega.

To znači da jedan proces može da pokrene drugi, koji onda dodatno ubrzava prvi.

Majkl Meredit iz Britanske antarktičke službe upozorava da veći udeo gubitka leda povezanog sa okeanom može da dovede do mnogo bržih i manje predvidivih promena.

Jedan od primera je poznati glečer Tvejts na Antarktiku, koji se često naziva i „glečerom sudnjeg dana“.

On leži iznad kopna koje se spušta od obale ka unutrašnjosti kontinenta.

Kako se glečer povlači, topla morska voda može da prodire sve dublje ispod njega, dodatno ubrzavajući topljenje.

Ovaj proces poznat je kao nestabilnost morskog ledenog pokrivača.

Postoji još jedan scenario koji zabrinjava naučnike.

Kako se tanki prednji delovi glečera povlače, ledene litice koje ostaju iza njih mogu postati previsoke i nestabilne. Ako počnu da se urušavaju, povlačenje glečera može dodatno da se ubrza.

Nivo mora već je porastao

Gubitak leda sa Grenlanda i Antarktika već je ostavio merljive posledice.

Od sedamdesetih godina, samo topljenje ova dva ledena pokrivača podiglo je nivo mora za oko tri centimetra.

To možda zvuči malo, ali je dovoljno da poveća rizik od poplava i erozije za milione ljudi koji žive u priobalnim područjima.

Procene pokazuju da je zbog tog porasta još oko devet miliona ljudi izloženo većem riziku od obalnih poplava i erozije.

U najnepovoljnijim scenarijima, nivo mora mogao bi tokom ovog veka da poraste i do dva metra.

Zato je važno razumeti ne samo koliko leda nestaje, već i na koji način.

Novo istraživanje pokazuje da se glavni problem ne nalazi samo na površini ledenih pokrivača, već mnogo dublje — u načinu na koji okean, glečeri i njihova podloga međusobno utiču jedni na druge.

A upravo te povratne sprege mogle bi da odluče koliko brzo će nivo mora rasti u decenijama koje dolaze.