Mađar ponovo otvorio slučaj Nikole Gruevskog: Filmski beg bivšeg makedonskog premijera u Budimpeštu, dobio VIP tretman u vili povezanoj sa Orbanom

Mađar je Gruevskog nazvao "međunarodnim kriminalcem" i rekao da ne bi trebalo da se nalazi u Mađarskoj. Ova izjava ponovo je otvorila pitanje jednog od najkontroverznijih političko-pravnih slučajeva u regionu poslednje decenije - kako je Gruevski, nekada najmoćniji čovek Severne Makedonije, uspeo da pobegne iz zemlje i završi u Budimpešti, gde i danas uživa politički azil.

Kako je Gruevski završio u Mađarskoj?

Bivši makedonski premijer zatražio je politički azil u Mađarskoj u novembru 2018. godine, nakon što je pobegao iz zemlje kako bi izbegao odlazak u zatvor zbog korupcionaških afera. U tom trenutku, protiv njega je već bila izrečena pravosnažna kazna zatvora, a makedonske vlasti raspisale su i međunarodnu poternicu pošto se nije pojavio na izdržavanju kazne.

Mađarske vlasti su u početku negirale da imaju bilo kakvu ulogu u njegovom bekstvu, ali su kasnije priznale da mu je odobren azil, što je izazvalo politički potres kako u Mađarskoj, tako i u međunarodnoj zajednici.

Pojedini mediji su nakon njegovog dolaska u Budimpeštu objavili i da Gruevski ne boravi u klasičnom izbegličkom smeštaju, već da je navodno zbrinut kao VIP gost – čak i u jednoj od vila povezanih sa Viktorom Orbanom. Iako ove tvrdnje nikada nisu zvanično potvrđene, dodatno su podgrejale sumnje opozicije i međunarodne javnosti da je bivšem makedonskom premijeru pružen poseban tretman.

Filmski beg preko Balkana

Detalji bekstva Gruevskog i danas deluju kao scenario ta triler. Prema dostupnim informacijama, on je napustio Makedoniju početkom novembra 2018, a zatim preko Albanije i Crne Gore stigao do Mađarske.

Albanska policija saopštila je da je Gruevski prešao granicu ka Crnoj Gori u diplomatskom vozilu, sa registarskim oznakama koje ukazuju na diplomatski status. Istog dana ušao je u Crnu Goru, a potom nastavio put ka Mađarskoj.

Kasnije je potvrđeno i da su mađarske diplomate pratile njegov put kroz region, što je dodatno podgrejalo sumnje da je bekstvo bilo organizovano uz pomoć zvaničnih struktura iz Budimpešte. Pojedini izveštaji navode da je Gruevski čak boravio u mađarskoj ambasadi u Tirani pre nego što je prebačen dalje ka Budimpešti.

Iako je vlada Viktora Orbana uporno negirala direktnu umešanost u organizaciju bekstva, brojni analitičari ocenjuju da je ovakva operacija teško mogla biti izvedena bez političke i logističke podršk

Savezništvo sa Orbanom

Gruevski i Orban godinama su negovali bliske političke odnose. Mađarski premijer otvoreno je podržavao Gruevskog i njegovu partiju VMRO-DPMNE, uključujući i tokom izbora u Severnoj Makedoniji.

Obojica su delili slične političke stavove, posebno kada je reč o migracijama i kritikama liberalnih politika, što je dodatno učvrstilo njihovo savezništvo.

Za šta je sve Gruevski osuđen?

Prvobitni razlog za bekstvo bila je presuda kojom je Gruevski osuđen na dve godine zatvora zbog zloupotrebe položaja – konkretno, zbog nezakonite nabavke luksuznog „mercedesa“ vrednog oko 600.000 evra za lične potrebe.

Međutim, to je bio samo jedan u nizu slučajeva. Protiv njega su vođeni i drugi postupci za:

• zloupotrebu službenog položaja
• korupciju
• izbornu prevaru
• nezakonito prisluškivanje
• finansijske malverzacije

U međuvremenu, makedonski sudovi su ga u odsustvu osudili i na višegodišnje kazne zatvora u drugim predmetima. U jednom od najznačajnijih slučajeva, proglašen je krivim za nezakonito prisvajanje više od milion evra i pranje novca, zbog čega mu je izrečena kazna koja je kasnije povećana na devet godina zatvora.

Pored toga, osuđen je i u slučaju nasilja u Skoplju, dok se u još nekoliko predmeta i dalje vodi kao optuženi.

Politički azil uprkos presudama

Uprkos svemu, Mađarska mu je dodelila politički azil, uz obrazloženje da je reč o političkom progonu. Gruevski je tvrdio da mu je život ugrožen i da su procesi protiv njega politički motivisani, dok su vlasti u Skoplju to odlučno negirale, ističući da je osuđen u transparentnim sudskim postupcima.

Odluka Budimpešte naišla je na oštre reakcije – kako u Severnoj Makedoniji, tako i u Evropskoj uniji i Sjedinjenim Američkim Državama, koje su insistirale da Gruevski mora odgovarati pred pravosuđem svoje zemlje.

Novi politički obrt?

Izjava Petera Mađara sada ponovo otvara pitanje da li bi Gruevski mogao da izgubi zaštitu u Mađarskoj i konačno bude izručen.

Iako za sada nema konkretnih odluka, promena političkih odnosa u Budimpešti mogla bi imati direktan uticaj na sudbinu bivšeg makedonskog premijera, čiji slučaj i dalje predstavlja jednu od najkontroverznijih epizoda u savremenoj političkoj istoriji regiona.