Jedna od najfascinantnijih biografija u čitavoj istoriji: Ilija i njegov "Svet nazvan Ilijada" opčinili Njujork umetnosti

Opus ovog samoukog umetnika dobro je poznat srpskoj publici, a poslednjih godina sve više i onoj globalnoj, koja ima priliku da se upozna kako sa fascinantnim pojedinostima njegovog života, tako i sa originalnim umetničkim stilom.

Sa druge strane, percepcija njegovog rada u globalnim muzejskim i izlagačkim centrima svedoči i o širim tendencijama u okviru savremene umetničke scene, odnosno svojevrsnoj institucionalnoj legitimizaciji onoga što u različitim kontekstima nazivamo autsajderskom, naivnom ili marginalnom umetnošću, odnosno sintagmom Art Brut.

Na njujorškoj postavci „The World Called Ilijada (Svet nazvan Ilijada)“ je bilo izloženo oko trideset dela Ilije Bašičevića Bosilja: izloženi su i rani radovi, ali i kasni, koji spadaju u fazu enformel umetnosti a rađeni su debelim nanosima zlatne boje. Izloženi su bili i crteži, objekti (oslikana knjiga), kao i jedna tapiserija - „Bačinački brest“ - koju je beogradska publika imala prilike da vidi na Ilijinoj izložbi u Galeriji SANU prošle godine. Izložba je pripremljena u saradnji sa Cavin-Morris galerijom, koja već dugi niz godina zastupa rad našeg umetnika u SAD.

- Za mene, kao nekog ko se od početka dvehiljaditih godina bavi Ilijinim legatom, ova izložba je izuzetno važan i dragocen iskorak. Naime, ona je odraz velikih promena koje se dešavaju u svetu umetnosti. Dok je nekada uobičajen razvojni put pozicioniranja jednog umetnika na svetskoj umetničkoj sceni podrazumevao saradnju sa galerijama, po mogućnosti onim sa dugom tradicijom i velikim ugledom, u današnje vreme pojavljuju se kolekcionari koji postaju galeristi, što je slučaj sa vlasnikom galerije Shin, Hong Gju Šinom - ističe za Nova.rs Ivana Bašičević Antić, upravitelj Fondacije Ilija & Mangelos.

Ovaj mladi kolekcionar, poreklom iz imućne korejske porodice, pozicionirao se kao vrstan znalac moderne i savremene umetnosti. U njegovoj kolekciji nalaze se umetnička dela nekih od najvećih imena umetnosti poput Van Goga, do velikana iz 20. veka, kao što su Frensis Bejkon, te Jozef Bojs. Galerija Shin je od starta bila neobično profilisana i stekla je ugled institucije koja postavlja izložbe muzejskog kvaliteta.

- Zato i nije bilo potpuno iznenađenje da se na otvaranju Ilijine izložbe u ovoj galeriji, između ostalih uglednih zvanica, pojavio i direktor Metropoliten muzeja, Maks Holajn - priča Ivana Bašičević Antić.

Nežnost pored nasilja

Sam Šin je u propratnim materijalima izložbe izneo i svoje viđenje dela ovog značajnog umetnika. On navodi da je Ilija Bašičević Bosilj, iako je kasno počeo da slika, uspeo da stvori „celovit moralni kosmos“. Njegova umetnost, nastavlja Šin, „opire se jednostavnim odgovorima, obuhvata protivrečnost i potvrđuje, uprkos svemu, mogućnost iskupljenja“. Šin napominje da je „iz patnji njegovog života izašao ekspanzivan unutrašnji svet koji je nazvao Ilijada: utopijski svet u kom ljudi i životinje žive zajedno u radosti, u protivteži strahotama koje je Ilija preživeo“. Ovaj galerista zaključuje da je izložba „važan testament, pogotovo u ovom momentu kada se svet nalazi u haosu“, te da njegove slike definiše „nežnost pored nasilja, vera pored sumnje, lepota pored sećanja na propast“.

Pre samo nekoliko dana izašao je i pregled ove izložbe koji potpisuje Lijam Otero, autor tekstova redovno objavljivanih u nekoliko časopisa savremene umetnosti, kao što su „Whitehot Magazine for Contemporary Art“, „The Brooklyn Rail“ i „IMPULSE Magazine“. Otero u svom nadahnutom autorskom tekstu kreće od teze da se umetničko delo može posmatrati bez poznavanja biografije autora, ali da postoje slučajevi kada je poznavanje biografije umetnika put da se dođe do produbljenog i obogaćenog saznanja o samom opusu.

Otero za Iliju Bašičevića Bosilja izjavljuje da je u pitanju „umetnik sa jednom od najfascinantnijih biografija u čitavoj istoriji umetnosti“, a njegov rad čita kroz prizmu književnosti. Vidi ga kao vrsnog pripovedača koji je „stvorio čitav univerzum ispunjen herojima, zlikovcima, putovanjem i destinacijom, basnom i moralnom porukom kroz magiju boje i kasnije, bronzanog praha“.

Ko je Bosilj

lija Bašičević Bosilj rođen je u Šidu, gde je završio četiri razreda osnovne škole. Obrađivao je zemlju i negovao vinograd do svoje 62. godine. Pošto su ga ustaše osudile na smrt, 1942. godine, sa svoja dva sina je izbegao u Beč. Po povratka u Šid, zatekla ga je nova, komunistička vlast, kojoj je kao imućan seljak postao trn u oku. Često proganjanom i zatvaranom, na kraju mu je oduzeta zemlja. Tada je počeo da slika, i, usput, da se obrazuje čitajući knjige svojih sinova. Vojina, jednog od osnivača Pedijatrijske sekcije Društva lekara Vojvodine, koji je postao uvaženi novosadski pedijatar, i Dimitrija, utemeljivača Galerije primitivne umetnosti u Zagrebu, i istoričara umetnosti koji će pod imenom Mangelos postati pionir konceptualne umetnosti.

Ilija Bosilj je još za života izlagao širom Zapadne Evrope, u Japanu, Južnoj Americi, a posthumno u Americi, često u društvu Pikasa, Šagala, Klea, Kandinskog i Šilea. Još 2007. londonski časopis „Raw Art Magazine“ uvrstio ga je među 50 klasika svetske art-brut umetnosti. Sledeće godine, reprodukcija Ilijine ptice objavljena je u „Njujork tajmsu“. Slike Bosilja deo su muzejskih zbirki i privatnih kolekcija (Kolekcija “Art Brut“ u Lozani, Muzej “Anatole Jakovsky“ u Nici, kolekcije Karla Pontija, Rokfelera, Maksa Bila, Muzej savremene umetnosti Vojvodine...)

Snaga Ilijine umetnosti

Kao što smo već nagovestili u uvodnim pasusima, značaj ove njujorške izložbe je i u tome što Iliju Bašičevića Bosilja definitivno izvodi iz suženih okvira pojmova autsajder ili Art Brut umetnosti i predstavlja njegovu umetnost u okviru savremene mejnstrim umetničke scene.

- Koliko je taj format za njegovu umetnost dragocen, govori i podatak da je svako tumačenje Ilijinog opusa u toku ove izložbe bilo vanserijsko i definisalo ga kao umetnika visoke umetničke vrednosti. Njegovi radovi tumačeni su pojmovima koji se tiču sadržaja, nadahnuća - u njegovom slučaju trauma života i književnih dela koja je čitao - kao i hrabrosti da formira utopijski svet autentičnih vizuelnih formi. Upravo zato je i pojavljivanje stručnog prikaza izložbe dokaz da je Ilijina umetnost najzad progovorila svojom punom snagom - zaključuje Ivana Bašičević Antić.