Spasićev pasaž - nekad najlepše mesto u samom srcu Beograda, danas ruina koju svi zaobilaze

Jedna od starih lepotica koju ubija vreme jeste i čuveni Spasićev pasaž ili Pasaž Nikole Spasića na Obilićevom vencu 17 – koji je u fazi raspada.

Zdanje podignuto 1905. jeste zapravo zadužbina dobrotvora, pripada Zadužbini Nikole Spasića, Gradu i privatnim vlasnicima, ali izgleda da zapravo nije ničija briga.

Nikola Spasić bio je poznati beogradski trgovac poreklom iz Južne Srbije – koga su nazivali „srpskim Nobelom“, njegovo ime vezuje se za zadužbinarstvo, humanitarni rad, pomoć onima koji imaju manje u periodu ubrzanog razvoja srpskog društva i države u drugoj polovini 19. i prvoj polovini 20. veka.

Na početku 21. veka, zgrada je u katastrofalnom stanju, izgleda apokaliptično, a nije ni bezbedno. U tom pasažu se 2022. godine deo fasade obrušio na petomesečnu bebu. I ništa – niko nije počeo reknstrukciju fasade koja se raspada, sa koje vise komadi i kablovi, sa ulaza je skinuta velika kapija od kovanog gvožđa – i ne zna se gde se nalazi, a sa pasaža je odavno skinuta staklena kupola.

Kada je izgrađen, Spasićev pasaž bio je jedan od najlepših te vrste u Evropi – prepoznatljiv po velikoj staklenoj kupoli koja je čitavom prostoru davala poseban izgled. Projektovao ga je arhitekta Nikola Nestorović po narudžbini Nikole Spasića.

Ali nadogradnjom, najpre 1959, a kasnije i 2004, prelep prostor u srcu grada izgubio je svoj prepoznatljiv izgled.

U početku prolaz je spajao dva Beograda – staru beogradsku čaršiju i nov moderni Beograd koji je nicao u Knez Mihailovoj.

Na Facebook stranici Crno-beli Beograd u „Brankinom kutku“ stoji priča o ovom pasažu:

„Prvi beogradski pasaž bio je Grand pasaž (kasnije poznat kao Spasićev pasaž) koji je u periodu između 1910. i 1912. godine izgradio arhitekta Nikola Nestorović po narudžbini Nikole Spasića.

Povezivao je orijentalnu čaršiju, u koju se ulazilo preko Obilićevog venca, sa Knez Mihailovom ulicom i novim urbanim centrom izgrađenim u evropskom duhu. Na ovoj fotografiji tek sagrađenog pasaža koju je snimio atelje Živković i Antonijević 1912. godine primećujemo i skulpturu samog Nikole Spasića koja se, kao pandan skulpturi Merkura (patrona trgovaca i zanatlija), nalazila u desnoj niši iznad ulaza prema Obilićevom vencu."

Marketing je postojao već u ono vreme pa su korisnici radnji u ovom pasažu dobijali besplatnu kartu za bioskop, koji se takođe nalazio u pasažu, ako bi ostvarili kupovinu od preko 20,00 tadašnjih dinara.

Zanimljivo je da je ovakav gradski prostor, prvi te vrste u Beogradu, imao višestruke namene koje se međusobno prepliću: to je bilo istovremeno mesto za trgovinu, zanatske radnje i bioskop, to je bilo i mesto za susrete i zabavu, kao i koridor – prečica iz jednog dela grada u drugi. Sve baš kao u pariskim pasažima koji su nastajali u prvim decenijama 19. veka.

"Četvorovodni stakleni krov koji je prvobitno prekrivao pasaž uklonjen je 1939. godine kada je srušena zgrada Grand pasaža prema Knez Mihailovoj ulici, a na njenom mestu sazidan višespratni stambeni objekat koji postoji i danas.“

I tako.

Godine 1959. nadzidana su još tri sprata, a kada je građen TC „Milenijum“ 2004, po kome je Spasićev pasaž danas poznat, firma koja je izvodila radove obavezala se da sredi i Zadužbinu Nikole Spasića, ali nikada nije uradila rekonstrukciju pasaža.

BONUS VIDEO: Pogledajte kako izgleda ovaj gradski biser.