"Govorili smo kada se nije smelo ćutati": Srpski PEN centar obeležava vek postojanja

Osnivači Srpskog PEN centra pre jednog veka bili su najznačajniji srpski pisci. I to Ivo Andrić, Miloš Crnjanski, Jovan Dučić, Isidora Sekulić, Bogdan Popović, Pavle Popović, Slobodan Jovanović, Dragiša Vasić, Gustav Krklec, Milan Kašanin, Todor Manojlović, Veljko Petrović, Milan Bogdanović, Ivo Vojnović.

Za prvog predsednika Srpskog PEN centra izabran je Bogdan Popović, dok je sekretar bila Isidora Sekulić.

Kao jedno od najstarijih umetničkih udruženja u Srbiji, Srpski PEN centar je učesnik i svedok naše novije književne i kulturne istorije, podsećaju iz ovog centra. Takođe i da je prvi važniji događaj koji su organizovali nakon osnivanja bila poseta indijskog pesnika i dobitnika Nobelove nagrade za književnost Rabindranata Tagore Beogradu u novembru 1926.

Istorija Srpskog PEN centra neobično je zanimljiva i uzbudljiva kao retko koje druge umetničke i kulturne acocijacije u Srbiji u proteklom veku. I dok su se menjala vremena i okolnosti u kojima je Srpski PEN centar delovao, jedno se nije promenilo - u ovom udruženju uvek su bili aktivni najznačajniji srpski pisci jednog doba. Zahvaljujući tome ali i brojnim aktivnostima u proteklih 100 godina, istorija Srpskog PEN centra je dragoceno svedočanstvo o književnoj i kulturnoj istoriji Beograda i Srbije modernog doba.

Srpski PEN centar je autonomni deo Međunarodnog PEN centra, osnovanog 1921. godine, jedinstvene svetske organizacije pisaca, urednika i prevodilaca. Srpski PEN centar je jedan od najstarijih i najaktivnijih centara Međunarodnog, a ukupno ih je 146 na šest kontinenata. Ugledno mesto Srpskog PEN centra u porodici Međunarodnog PEN potvrđeno je i potpredsedničkom funkcijom u ovoj svetskoj organizaciji.

Već šest decenija Srpski PEN centar dodeljuje Nagradu za najboljeg stranog prevodioca srpske književnosti, organizuje bijenalnu Regionalnu konferenciju posvećenu važnim pitanjima savremene književnosti i osnivač je mreže Balkanskih PEN centara.

Srpski PEN centar je organizovao 77. Kongres Međunarodnog PEN u Beogradu u septembru 2011, jedini PEN kongres održan u Srbiji, na kom je doneta Beogradska deklaracija o jezičkim pravima i zaštiti ugroženih jezika.

Prepoznat kao glas razuma u burnim vremenima i važan deo svetske federacije pisaca, Srpski PEN centar je posvećen promociji vrhunske savremene književnosti, međunarodnoj književnoj i kulturnoj saradnji, kao i zaštiti umetničkih sloboda i prava izražavanja.

- Srpski PEN centar obeležava 100 godina od osnivanja u duhu najboljih penovskih tradicija, organizujući međunarodne književne događaje, podstičući duh dijaloga, razumevanja i kritičkog mišljenja. Srpski PEN centar je govorio kada je to trebalo i kada se nije smelo ćutati. Vek Srpskog PEN centra obavezuje nas da tu istoriju nastavimo i u vremenima kada kultura nema ulogu i uticaj kakvu je imala pre nekoliko decenija. To, međutim, nije razlog da se pokolebamo, već da se uvek setimo načela Povelje Međunarodnog PEN i starog iskustva koje ima snagu i u novim vremenima: kultura i književnost se potiskuju upravo zato što su važni. Obeležavajući 100 godina Srpskog PEN centra, nastojimo da delujemo tako da se ta istorija nastavi i da prisustvo PEN u srpskoj književnosti i kulturi bude dostojno velikih trenutaka iz naše stogodišnje istorije - poručuju iz Srpskog PEN centra.

Predsednica Srpskog PEN centra je Vida Ognjenović, potpredsednici su Zoran Paunović i Gojko Božović, dok su članovi Upravnog odbora Mihajlo Pantić, Vladislav Bajac, Vladislava Gordić Petković, Neda Nikolić Bobić, Bratislav Milanović i Ana Marija Grbić.

Veliki jubilej, stogodišnjicu rada Srpski PEN centar obeležiće nizom događaja u različitim gradovima Srbije do kraja 2026.