Šta se krije iza poskupljenja kafe? 4 razloga zbog kojih raste cena omiljenog napitka

Organizacija za hranu i poljoprivredu Ujedinjenih nacija (FAO) objavila je da su u decembru 2024. godine cene arabike, najpopularnije vrste kafe, bile veće za 58% u odnosu na isti period prethodne godine. Robusta, druga najpopularnija vrsta kafe, u istom periodu zabeležila je rast cene od 70%, navodi FAO.

Od početka godine cena i dalje raste - nedavno je dostigla iznos od 420 funti, što predstavlja rast od preko 30% samo od početka godine.

Kretanja na tržištu kafe pokazuje još jedan podatak - robusta je prvi put premašila cenu arabike, iako je arabika tokom poslednjih godinu dana dostigla najvišu cenu u poslednjih 50 godina.

Zašto je kafa toliko poskupela?

Kafa je izuzetno osetljiva na klimatske promene

Klimatske promene imaju negativan uticaj na proizvodnju kafe, posebno u zemljama poput Brazila i Vijetnama koje spadaju među najveće proizvođače na svetu.

Sve češći ekstremni vremenski uslovi - poput dugotrajnih suša, nepredvidivih kišnih sezona i neuobičajeno visokih temperatura - ometaju razvoj biljke kafe i smanjuju količinu zrna po stablu. Takođe, poremećaji u mikroklimi pojedine regione u kojima je kafa uspevala decenijama sada čine nepovoljnim za uzgoj ove biljke.

Brazil je najbolji primer koliko kilima utiče na proizvodnju kafe. Ova zemlja se već treću godinu za redom suočava sa rekordnom sušom, najjačom od 1981. godine. Padavine su konstantno ispod proseka od prošlog aprila, što dovodi do oštećenja stabla kafe tokom najvažnije faze cvetanja. Predviđanja stručnjaka su da će ovi faktori dovesti do osetnog smanjenja očekivanog prinosa berbe arabika kafe tokom 2025. i 2026. godine.

Kriza na ključnoj transportnoj ruti

Proizvođači kafe se suočavaju sa još jednim globalnim izazovom - transportom.

Zbog sve učestalijih napada Huta na teretne brodove u Crvenom moru, brodarske kompanije su prinuđene da izbegavaju Suecki kanal - jednu od najvažnijih trgovačkih ruta sveta. Umesto kroz Crveno more, brodovi koji prevoze robu iz Azije, uključujući i sirovu kafu, sada plove oko afričkog Rta Dobre Nade.

Ova alternativna ruta značajno produžava tranzitno vreme - sa uobičajenih 30 na čak 90 dana.

Produženi rokovi isporuke uzrokuju povećanje troškova goriva, osiguranja i operativnih resursa, što direktno utiče na rast ukupnih troškova kafe pre nego što stigne do evropskog tržišta. U tom lancu, rastu i cene na policama.

Nova tržišta, nova potrošnja

Na azijskom tržištu beleže se porast potrošnje - kafa postaje sve poželjnija alternativa čaju, naročito kod mlađe populacije. U državama poput Kine, Južne Koreje i Vijetnama, kafa se percipira kao simbol modernog, aktivnog načina života i društvenog statusa.

Potražnja iz godine u godinu raste u tom delu sveta, što stvara dodatni pritisak na globalno tržište.

Investicioni fondovi dodatno zagrevaju tržište

Zbog sve izraženijih problema sa dostupnošću sirove kafe, investicioni i špekulativni fondovi vide tržište kafe kao priliku za zaradu. Ulažu milijarde dolara u futures ugovore i druge oblike trgovine na berzama u Njujorku i Londonu, što dodatno pojačava potražnju - ali ne i ponudu. Ovako veštački podignuta tražnja dodatno podiže tržišnu cenu sirove kafe, jer utiče na formiranje cena na globalnom nivou.

A šta sve ovo znači za nas?

Iako domaći proizvođači ulažu maksimalne napore da zadrže kvalitet i stabilnost snabdevanja, nestabilna kretanja na svetskom tržištu neizbežno se reflektuju i u Srbiji.

Proizvođači su se više od godinu dana suočavali sa velikim cenovnim skokovima, koji su prelazili i 100%, a procene stručnjaka su da će se posledice tih dugotrajnih poskupljenja tek osetiti.

Sa kontinuiranim rastom cene sirove kafe, troškova transporta i povećanjem akciza, korekcije u veleprodajnim i maloprodajnim cenama su neminovne. One nisu rezultat proizvoljnih odluka, već neophodan potez u cilju očuvanja kvaliteta i kontinuiteta snabdevanja tržišta kafom.