Arheolozi ušli u pećinu na Pelješcu i zatekli prizor koji će zauvek pamtiti: Izgledalo je kao zamrznuta slika, stara više od dve hiljade godina

Tokom arheoloških istraživanja u pećini Črno jezero na Pelješcu, koja su sprovedena između 23. aprila i 4. maja ove godine u organizaciji Arheološkog muzeja u Dubrovniku, istraživači su naišli na izuzetan nalaz - savršeno očuvanu terakotnu glavu sa prikazom grčke pozorišne maske, koju stručnjaci datuju u period između 4. i 3. veka pre nove ere.

U pelješkoj pećini Crno jezero već su površinski nalazi ukazivali na značaj lokaliteta, ali je maska bila pravo iznenađenje.

"I danas je poseban taj trenutak u mraku pećine kada na prvi pogled to ne deluje kao neki konkretan nalaz, ali kako smo skidali zemlju deo po deo, tako se otkrivao i deo po deo lica ove maske, a uzbuđenje je raslo iz trenutka u trenutak", opisao je otkriće Krešimir Grbavac, arheolog iz Dubrovačkih muzeja.

Maska je šuplja i na vrhu ima mali otvor za kačenje, zbog čega arheolozi veruju da je nekada bila okačena na zidu pećine. U antičkom svetu ovakve maske bile su tesno povezane sa pozorištem i kultom Dionisa, grčkog boga vina, ekstaze i pozorišnih predstava.

Brojne posude za vino, zajedno sa pronađenom maskom, ukazuju na mogućnost da su se tu održavali obredi povezani sa vinom, prinošenjem darova i drevnim verskim ritualima, a posebno je upečatljivo to što su mnogi artefakti pronađeni u skrivenom i gotovo netaknutom delu pećine, koji je pre iskopavanja bio praktično zatrpan i nevidljiv.

„Možemo li Dionisa ili njegovog ilirskog pandana povezati s posudama za vino, istovremeno i s navedenom maskom i u tome tražiti božanstvo kome je špilja služila kao svetište i kakvi su se sve rituali tu obavljali, možemo samo nagađati. Činjenica je da se većina nalaza povezanih sa svetištem nalazi u ulaznom i bočnom, do iskopavanja gotovo skrivenom i zatrpanom delu pećine. Zahvaljujući položaju u skrivenom, intaktnom delu pećine, nalazi su ostali celoviti i gotovo u potpunosti sačuvani, skoro kao zamrznuta slika stara više od dve hiljade godina“, istakao je arheolog Domagoj Perkić, šef Arheološkog muzeja.

Tokom istraživanja 2025. godine utvrđeno je da su pećina i njeni pojedini delovi korišćeni u različitim periodima - od bronzanog do kraja mlađeg gvozdenog doba - ali u različite svrhe. U bronzanom dobu, uglavnom tokom 2. milenijuma pre nove ere, služila je kao neka vrsta skloništa: utočište u vreme sukoba, nepovoljnih vremenskih prilika ili kao sezonsko stanište. Od kasnog bronzanog doba pa do početka mlađeg gvozdenog doba, pećina je korišćena kao mesto sahranjivanja većeg broja ljudi, navodi HRT.

"Prema rezultatima radiokarbonskih analiza ljudskih kostiju, reč je o periodu između 1012. i 481. godine pre nove ere, što znači da je više od pet vekova služila kao nekropola. Međutim, nakon što je prestalo sahranjivanje u pećini, ona je očigledno korišćena kao ilirsko svetilište, koje prema nalazima možemo pratiti od kraja 4. do sredine 1. veka pre nove ere", istakao je Perkić.

Dodao je da o postojanju ilirskog svetilišta svedoče brojne minijaturne posude, uglavnom grčkog porekla (male amfore, zdele, kantarosi), ali i lokalne izrade, koje su obično ostavljane u svetilištima kao votivni prilozi, odnosno darovi korišćeni u okviru određenih verskih obreda i kultova. U pećini Crno jezero pronađeni su i drugi fragmenti grčkih posuda, među najfinijim i najskupljim iz tog vremena, koje su služile za čuvanje (amfore) ili ispijanje vina (različite vrste čaša).

Takvi predmeti nisu korišćeni u svakodnevnom životu Ilira, već su predstavljali simbol bogatstva i moći tadašnje lokalne praistorijske zajednice. Očigledno su imali potrebu da ih koriste u danas nepoznatim ritualima (moguće povezanim s ispijanjem vina), ali i da ih ostavljaju kao darove bogovima. Pored toga, tokom prošlogodišnjih istraživanja pronađeni su keramički fragmenti glave sa delom poprsja i kosom jednog grčkog božanstva iz klasičnog perioda (4. vek pre nove ere), ističu arheolozi.