Arheolozi otkrili megastrukturu staru 6.200 godina: Gigantska građevina krije veliku tajnu

Građevina se nalazi u središtu naselja Stăuceni-Holm u okrugu Botošani, lokaliteta koji je prvi put identifikovan još šezdesetih godina prošlog veka, ali su sistematska iskopavanja započela tek 2023. godine. Pripada kulturi Kukuteni-Tripolje, mreži poljoprivrednih zajednica koje su se prostirale na teritoriji današnje Rumunije, Moldavije i Ukrajine između približno 4800. i 3000. godine pre nove ere. Prema studiji objavljenoj u časopisu PLOS ONE, ova građevina je tek šesta megastruktura ove kulture koja je ikada iskopana, a radiokarbonsko datiranje svrstava je među najranije poznate primere.

Sa površinom od oko 350 kvadratnih metara, ova zgrada znatno nadmašuje obične kuće u okruženju, a njen istaknuti položaj u blizini ulaza u naselje ukazuje na posebnu, verovatno zajedničku funkciju. Samo naselje Stăuceni-Holm bilo je relativno malo, sa procenjenih 320 do 350 stanovnika, što je daleko manje od nekih velikih nalazišta Kukuteni-Tripolje u Ukrajini, gde je živelo i po nekoliko hiljada ljudi. Ipak, i ova manja zajednica izgradila je istu vrstu velike zajedničke građevine, što sugeriše da su megastrukture bile standardni deo organizacije društva, a ne samo karakteristika najvećih naselja. Kako je tri četvrtine lokaliteta i dalje neistraženo, arheolozi očekuju da će ova građevina pružiti još mnogo uvida u način života i upravljanja u ranim evropskim zajednicama.

Razmere megastrukture ukazuju na njen veliki značaj za ljude koji su je izgradili. Pravougaona građevina, površine veće od 370 kvadratnih metara, nalazila se između odbrambenih jaraka i palisadnog sistema na ulazu u naselje. Bila je tri do pet puta veća od bilo koje kuće, što je čini upečatljivim izuzetkom u odnosu na ostatak naselja.

Unutar objekta pronađen je pod od hrastovine prekriven slojem pečene gline, na kojem je otkrivena velika količina fragmenata keramike, uključujući i „izuzetan“ primer posude sa uklesanom glavom bika. Otkriven je i konusni idol nepoznate namene, iako su takvi predmeti česti na nalazištima ove kulture. Pronađene su i tri kutlače, od kojih je jedna ukrašena oslikanim motivima, kao i keramička posuda sa žlebovima obojena crvenim okerom. U celoj građevini pronađeni su i kremeni alati.

Pretpostavlja se da je megastruktura prvobitno imala i sprat, verovatno u obliku otvorene terase. Unutrašnjost je bila podeljena na više prostorija koje su služile za stanovanje, pripremu hrane, skladištenje, a možda i za ritualne aktivnosti. Među ostacima žitarica i voća pronađene su i semenke bunike, biljke sa psihotropnim dejstvom koja se pre više od 6.000 godina koristila i u medicinske i u ritualne svrhe.

Iako su ranija geomagnetna istraživanja ukazivala na postojanje ognjišta i skladišnih jama, dalja iskopavanja to nisu potvrdila. Autori studije ističu da je u ovoj fazi istraživanja „nerealno smatrati da je objekat služio kao skladište ili mesto za zajedničku ishranu“. Takođe, nema jasnih dokaza da je reč isključivo o kultnoj građevini. „Moguće je da je megastruktura bila jednostavno veća kuća za veću porodicu, zajednički prostor za donošenje odluka ili mesto okupljanja uticajnijih članova zajednice, što bi ukazivalo na prelazak ka hijerarhijski organizovanijem društvu“, zaključuju istraživači.