Psiholozi objasnili do detalja zašto neki ljudi ne mogu da prebole smrt voljene osobe i nastave dalje: Evo po čemu su ovi ljudi drugačiji

Kod osoba sa produženim poremećajem tugovanja beleži se pojačana aktivnost u delovima mozga zaduženim za obradu emocija i sećanja kada gledaju prizore povezane sa smrću, poput groblja.

Kod većine ljudi snažan bol zbog gubitka vremenom slabi. Ipak, kod dela ožalošćenih tuga ne jenjava, već ostaje intenzivna i dugotrajna, prerastajući u stanje poznato kao produženi poremećaj tugovanja. Nova analiza ovog poremećaja, koji se javlja kod oko pet procenata ljudi nakon gubitka bliske osobe, pruža uvid u mehanizme njegovog nastanka. Ovi podaci mogli bi lekarima da pomognu da prepoznaju kome je nakon gubitka potrebna dodatna stručna podrška.

Uvrštavanje produženog poremećaja tugovanja u Dijagnostički i statistički priručnik Američkog psihijatrijskog udruženja 2022. godine izazvalo je raspravu. Kritičari su smatrali da se time patološkim proglašava prirodna ljudska reakcija na gubitak i da se nameće proizvoljan vremenski okvir za ono što se smatra „normalnom“ tugom. Međutim, analiza moždane aktivnosti kod osoba sa i bez ovog poremećaja ukazuje na to da je reč o zasebnom kliničkom stanju.

Ričard Brajant sa Univerziteta Novi Južni Vels u Sidneju uporedio je obrasce moždane aktivnosti kod osoba sa produženim tugovanjem sa onima koji se javljaju kod drugih psihijatrijskih stanja nakon gubitka, poput posttraumatskog stresnog poremećaja, depresije ili anksioznosti. Iako postoje određena preklapanja, osobe sa produženim tugovanjem pokazuju izraženije i šire promene u moždanim krugovima povezanim sa sistemom nagrade.

Istraživanja su pokazala da kod tih osoba dolazi do pojačane aktivnosti nucleus accumbens, strukture koja učestvuje u obradi nagrade i motivacije, kada su izložene rečima ili slikama koje podsećaju na gubitak. Jačina te aktivnosti povezana je sa subjektivnim osećajem čežnje za preminulom osobom.

U poređenju sa osobama koje pate od posttraumatskog stresnog poremećaja ili anksioznosti, oni sa produženim tugovanjem pokazuju snažniju usmerenost na podsetnike na preminulog. Kod drugih poremećaja češće se beleže obrasci neuralne aktivnosti koji podstiču izbegavanje bolnih podsetnika.

Dodatne studije ukazuju na pojačanu aktivaciju amigdale i desnog hipokampusa, regija uključenih u obradu emocija i pamćenje, kada osobe sa produženim tugovanjem posmatraju prizore povezane sa smrću. Istovremeno, kod istih osoba dolazi do slabije aktivacije tih regiona na pozitivne prizore, poput mirnih pejzaža. To ukazuje na poremećenu regulaciju emocija i smanjenu sposobnost doživljavanja pozitivnih osećanja.

Prema Brajnatu, kod produženog tugovanja sistem nagrade u mozgu ostaje „fiksiran“ na preminulu osobu i ne pronalazi zadovoljstvo u drugim iskustvima, što stvara snažnu i trajnu čežnju. Ključna razlika u odnosu na uobičajenu tugu jeste vremenski okvir osoba ostaje „zaglavljena“ u tugovanju i ne prilagođava se gubitku kao što to većina ljudi uspeva da učini.

Ipak, prema rečima Katrin Šir sa Univerziteta Kolumbija u Njujorku, podaci o moždanoj aktivnosti još ne omogućavaju jednostavnu dijagnostiku. Većina ljudi u žalosti nikada neće biti podvrgnuta snimanju mozga, a sama priroda tuge je složena i promenljiva, što otežava njeno sagledavanje kroz jedno merenje.

Neuroimaging istraživanja tek počinju da obuhvataju tu složenost kroz pristup takozvane „neuronauke u paru“, koji analizira moždanu aktivnost tokom interakcije dve osobe. Time se ispituje kako društveni kontekst, kulturna očekivanja i nivo podrške utiču na doživljaj i tok tugovanja.

Ipak, ovi nalazi mogu biti korisni u proceni rizika. U jednoj studiji, ožalošćenim osobama je sniman mozak u roku od godinu dana nakon gubitka, a potom i tokom narednih šest meseci. Pokazalo se da jača povezanost između amigdale i regiona zaduženih za planiranje, kontrolu ponašanja i filtriranje informacija u početnom snimanju predviđa pogoršanje simptoma tuge. Takvi obrasci mogli bi ukazivati na povećan rizik od razvoja produženog poremećaja tugovanja.

Gubitak bliske osobe snažno utiče i na telo. Prema rečima stručnjaka, otvoreno suočavanje sa tugom i njeno izražavanje dugoročno je zdravije od potiskivanja.

Iako su poznati određeni psihosocijalni faktori rizika, još uvek ne postoji pouzdan način da se unapred utvrdi ko će razviti produženi poremećaj tugovanja, kaže Džozef Govs sa Medicinskog koledža u Viskonsinu. Rano prepoznavanje omogućilo bi pravovremenu pomoć, od grupa podrške do specijalizovane terapije.

Dokazi o specifičnim neurobiološkim mehanizmima dodatno potvrđuju da je produženi poremećaj tugovanja različit od drugih stanja povezanih sa gubitkom i ukazuju na potrebu prilagođenog lečenja. Ovaj poremećaj obično ne reaguje na antidepresive, ali dobro odgovara na psihoterapiju usmerenu na obradu tuge. U slučajevima kada se javlja zajedno sa teškom depresijom, kombinacija antidepresiva i specifične terapije za produženo tugovanje može efikasno ublažiti simptome depresije.