Nikad tiši Fest, izuzimajući pompu oko "Zlatnog reza": Pet filmova za preporuku

Piše: Dejan Šapić

Nije održana niti jedna konferencija za medije na kojoj bi bar nedelju dana ili dve ranije bio najavljen program, filmovi, gosti, kako se to inače radi. Sve se odvijalo preko obaveštenja putem sajta festivala, ali niko se iz organizacije nije javno oglašavao osim što je na sva zvona najavljivan film otvaranja „Zlatni rez 42: Djeca Kozare“ Lordana Zafranovića. Veliki publicitet Zafranovićevog filma proizveo je različite reakcije. Neki su pozivali na bojkot festivala koji se održava u najturbulentnijoj društveno-političkoj atmosferi. Smatrali su da vlast pokušava da stvori privid normalnosti slično kao što se to desilo sa nedavno završenim Bitefom gde su mnoge pozorišne trupe otkazale učešće. Drugi su smatrali da gledanje filmova nema političku konotaciju i da je poželjno napraviti presek godišnje svetske filmske produkcije bez obzira ko je na čelu Festa.

Umetnički direktor i selektor ovogodišnjeg Festa Dragan Jeličić je izabrao 115 filmova raspoređenih u 10 različitih selekcija od koje su tri takmičarske: svetski, evropski i regionalni film. Pomenuo je da je izbor filmova toliko širok da liči na buvlju pijacu i u afirmativnom smislu zaista i jeste tako - od festivalskih drama velikih studija, nezavisnih produkcija, akcionih filmova, trilera, komedija, mjuzikla, horora do art-house drama i nekoliko zapaženih dokumentaraca. Najbrojniji su filmovi koji dolaze sa dva američka festivala - Sandens i Trajbeka i afirmišu američki nezavisni film ali i mlade autore iz celog sveta kao i naslovi sa Berlinskog festivala. Upadljiv je izostanak pobednika sa Kanskog festivala koji je tradicionalno bio deo selekcije. Tako je 2024, godine. dobitnika Zlatne palme „Anatomiju pada“ Žastin Trije video ceo region a ovde je čuvan za Fest. Sada je distributer MCF Megacom otkupio najveći broj filmova sa Kana i značajan broj iz Venecije i na Festu praktično nema niti jednog filma ovog distributera. Najbolji filmovi iz Kana i Venecije rezervisani su za FAF i Belgrade Film Festival. Svi ostali distributeri, koji prikazuju filmove na Festu, čine nešto manje od polovine ukupne selekcije.

Od nagrađenih i zapaženih filmova sa ovogodišnjih festivala na programu su pobednik Berlina „Žuta slova“ Ilkera Čataka, „Oni koje volimo“ Rodriga Sorogojena iz takmičarske selekcije Kana, zatim gruzijski „Sporedna uloga“ Ana Urushadze, dobitnik Velike nagrade žirija i Fiprescija u Roterdamu kao i naslov iz Bangladeša „Učitelj“ koji je osvojio Big Screen Award u Roterdamu.

Dosad se izdvojlo pet odličnih naslova. Najpre kamerna drama o problemima sa demencijom, britansko-američka koprodukcija „Kraljica pučine“ sa Žilijet Binoš u glavnoj ulozi koji je u Berlinu osvojio Srebrnog medveda za režiju i Srebrnog medveda za sporedne uloge ostarelog bračnog para koje tumače Ana Kalder-Maršal i Tom Kortni. U ovoj art-haus psihološkoj drami sa elementima trilera o ljubavi između starih i nemoćnih supružnika socijalne službe pokušavaju da ih razdvoje i ženu bolesnu od demencije smeste u starački dom. Iskreni i neposredni odnosi starog ljubavnog para čija vezanost i prisnost deluju jače i sa više privrženosti od nekog mnogo mlađeg za koje bi to bilo uobičajeno. Uloge Kalder-Maršal i Kortnija učinili su ih magnetno privlačnim za gledaoca koji ima empatiju za njihov zajednički opstanak. “Kraljica pučine” je značajno nadmašio Hanekeov film „Ljubav“ iz 2012. godine postavljajući visoke standarde za neka buduća ostvarenja o problemima starih osoba.

„Papirni tigar“ Džemsa Greja sa Adamom Drajverom i Skarlet Johanson premijeru je imao u glavnom takmičarskom programu Kana. U pitanju je krimić o problemima jedne porodice prilikom slučajnog susreta sa mafijom tokom osamdesetih godina u Njujorku. Prikazuje nam koliko je još u to vreme postojala sprega korupcije između policije sa, u ovom slučaju, ruskom mafijom. Dok nam je „Anora“ Šona Bejkera na duhovit način dočarala kako danas Rusi vladaju Menhetnom u “Papirnom tigru” realistično je predstavljena opasnost i surovost kojom pribegavaju ruski biznismeni ako im se usprotivite i ne uradite ono što traže od vas. Želja za američkim snom je uverljivo prikazana kroz život porodice u vreme kada se Njujork gradio i postajao centar biznisa.

„Škola za sirene“ debitantski film grčke rediteljke Konstantine Kocamani je većinska produkcija Grčke čija radnja se odvija u Japanu prikazan je premijerno u Kanu u selekciji „Izvestan pogled“ a kasnije i na Sarajevo film festivalu. Sedamnaestogodišnja Akame zajedno sa vršnjakinjama pohađa japanski internat u kojem se tinejdžerke pripremaju i treniraju da postanu profesionalne sirene koje će se takmičiti. Na metaforičan način kroz transformaciju ličnosti devojaka u prelepe mitske sirene svedoči o odrastanju i ostvarenju mladalačkih želja. Vizuelno je besprekoran posebno sa prikazom podvodnih scena u bazenu, sporog tempa, a vrlo zavodljiv i bajkovit.

Britanski „Dosta je bilo“, španske scenaristkinje i rediteljke Marije Martínez Bajone je komična drama s elementima fantastike o umetnici koja posle proslave svog 240. rođendana odluči da se vrati prirodnom načinu života bez stimulativnih sredstava koji je veštački održavaju u životu i čine zauvek mladom. Posledica je smrtni ishod. U njenu čast kustosi i prijatelji pripremiće joj retrospektivnu izložbu. Futuristička priča o mogućoj budućnosti gde život nema kraj postavlja pitanje šta onda kada vam sve to dosadi. Upečatljiv prikaz budućnosti umetnika sa originalnom naracijom i visiko stilizovanom fotografijom.

„Kako se razvesti tokom rata“ je zabavna crnohumorna drama koju potpisuje litvanski reditelj Andrius Blaževičius o paru koji se razvodi u trenutku kada Rusija započinje rat u Ukrajini i nagrađen je na Sandensu za režiju u internacionalnoj selekcij. Reditelj pronalazi odlične paralele kako da uporedi mali rat između supružnika sa ozbiljnom globalnom pretnjom koja se nadvija nad svetom. Njihovi problemi postaće podjednako važni kao i mogući napad Rusije na Litvaniju o kom se spekuliše.