Fico se okreće protiv saveznika: Potkačio Trampa pa usvojio zakon kojim je zadao žestok udarac Orbanu

Prema navodima više evropskih diplomata, Fico je na marginama vanrednog samita EU u Briselu priznao kolegama da ga je susret sa Trampom u Mar-a-Lagu „šokirao“ i da je zabrinut zbog njegovog, kako je rekao, „psihološkog stanja“.

Kako su diplomatski izvori preneli, Fico je opisao Trampa kao „opasnog“, ocenjujući da način na koji govori i razmišlja ostavlja utisak lidera koji je „van kontrole“. „Fico je delovao kao da je traumatizovan susretom“, rekao je jedan od evropskih diplomata, dok je drugi naveo da je slovački premijer Trampa opisao kao čoveka koji je „van pameti“. Reč je o privatnim razgovorima, ali upravo u toj diskreciji leži njihova politička težina.

Ovakve ocene predstavljaju dramatičan zaokret za političara koji je godinama otvoreno podržavao Trampa. Fico je govorio na konzervativnim skupovima u SAD, tvrdio da Tramp „čini veliku uslugu Evropi“ i hvalio se direktnim pristupom Beloj kući. Posle susreta u Mar-a-Lagu, Fico je na Fejsbuku poručio da je poziv u Trampovu rezidenciju znak „visokog poverenja i poštovanja“, naglašavajući da su razgovori bili „otvoreni i prijateljski“.

Međutim, iza zatvorenih vrata, slika je bila znatno drugačija. Diplomate tvrde da je Fico upravo evropskim kolegama, a ne javnosti, preneo zabrinutost zbog Trampovih ideja o Grenlandu, trgovinskim sankcijama i opštem pravcu američke politike prema Evropi. Taj raskorak između javnog nastupa i privatnih poruka ukazuje da se Fico, iako oprezno, već udaljava od Trampa kojem se doskora divio.

Sukob sa Orbanom

Istovremeno, Fico ulazi u ozbiljan sukob i sa drugim ključnim saveznikom – mađarskim premijerom Viktorom Orbanom. Usvajanjem zakona kojim se kriminalizuje kritika Benešovih dekreta, Fico je izazvao bes mađarske manjine u Slovačkoj i političku nelagodu u Budimpešti. Iako su Orban i Fico godinama nastupali kao bliski partneri u Briselu, posebno u protivljenju sankcijama Rusiji i podršci Ukrajini, ovaj potez je pokazao koliko su ta savezništva krhka.

Benešovi dekreti su zakoni koje je posle Drugog svetskog rata donela vlada tadašnje Čehoslovačke. Tim dekretima oduzimana je imovina etničkim Nemcima i Mađarima a gotovo svi etnički Nemci i veliki broj Mađara bili su proterani, kao odmazda za nemačku invaziju i savez fašističke Mađarske sa nacistima.

Orban je reagovao neuobičajeno uzdržano, tražeći „razjašnjenje“, dok je mađarska opozicija optužila slovačku vladu za antimađarsku politiku. Time je Fico, svesno ili ne, potkopao još jedan stub svoje međunarodne političke mreže.

Zaokret Roberta Fica – prvo od Trampa, zatim i od Orbana – otkriva dublji problem populističkih saveza u Evropi. Oni funkcionišu dok su interesi usklađeni i dok lideri simbolizuju snagu i stabilnost. Kada se pojave znaci političke ili lične nestabilnosti, lojalnost brzo ustupa mesto distanci. U tom smislu, Ficove reči o Trampu ne govore samo o jednom susretu u Mar-a-Lagu, već možda o početku kraja jedne političke iluzije.