Arheolozi pronašli baštu staru 2.000 godina ispod crkve i bili su zapanjeni: Da li su rešili jednu od najvećih misterija u ljudskoj istoriji?

„Na mestu gde je Isus razapet nalazio se vrt, a u vrtu novi grob u koji još niko nije bio položen.“ Ova rečenica iz Jevanđelja po Jovanu (19,41) vekovima podstiče maštu vernika, istoričara, arheologa i skeptika. U njoj je snažna simbolika: između Golgote, mesta smrti, i vrta, simbola života, pruža se dramatičan luk poslednjih sati Hristovog života. Upravo taj kratak opis sada bi mogao da postane ključni trag u jednoj od najvećih arheoloških i religijskih rasprava.

List Times of Israel 2025. godine objavio je prve značajne rezultate dugo očekivanih iskopavanja ispod Crkve Svetog groba u Jerusalimu. Ovu lokaciju hrišćanska tradicija već vekovima prepoznaje kao mesto Isusovog raspeća i njegovog groba. Svake godine posećuju je hodočasnici iz celog sveta, verujući da je upravo tu Mesija tri dana počivao pre nego što je na Uskrs vaskrsao.

Međutim, upravo svetost ovog mesta i veliki broj posetilaca decenijama su otežavali ozbiljna arheološka istraživanja. Tome su dodatno doprinosile i nesuglasice između tri verske zajednice koje upravljaju crkvom pravoslavnog patrijarhata, franjevačke Kustodije Svete zemlje i jermenskog patrijarhata. Tek 2019. godine postignut je dogovor o obnovi crkvenog poda iz 19. veka, čime su otvorena vrata za sistematska istraživanja koja od 2022. vodi profesorka Frančeska Romana Stasola sa rimskog univerziteta La Sapienza.

Tim od deset do dvanaest stručnjaka na terenu u Jerusalimu sarađuje sa geolozima, arheobotaničarima i arheozoolozima, dok se većina analiza obavlja u Rimu. Ispod crkvenog poda otkriven je drevni kamenolom koji potiče iz gvozdenog doba, između 1200. i 586. godine pre nove ere. U vreme Isusa, taj prostor je već bio pretvoren u groblje sa više grobova uklesanih u stenu.

Upravo to područje rimski car Konstantin, prvi vladar koji je prihvatio hrišćanstvo, proglasio je mestom Hristovog groba i tu naredio izgradnju prve crkve. Današnji izgled hrama potiče iz 12. veka, kada su ga nakon brojnih razaranja obnovili krstaši.

Najzanimljivije otkriće odnosi se na period između napuštanja kamenoloma i izgradnje crkve. Arheolozi su pronašli ostatke maslina i vinove loze stare oko 2000 godina, što ukazuje da je ovo područje nekada bilo poljoprivredno zemljište. Pronađeni su i niski kameni zidovi između kojih je nasuta zemlja, što jasno govori o organizovanoj obradi tla.

„Arheobotanički nalazi su izuzetno značajni, posebno u svetlu Jevanđelja po Jovanu koje pominje zeleno područje između Kalvarije i groba“, izjavila je Stasola. Prema njenim rečima, moguće je da opis vrta nije samo književni motiv, već veran prikaz stvarnog okruženja iz tog vremena.

Tokom istraživanja pronađeni su i novčići i keramički predmeti iz 4. veka, ali će potpuna analiza svih nalaza trajati još godinama. Na pitanje da li ovi rezultati konačno potvrđuju mesto Isusovog groba, Stasola odgovara oprezno. Po njenom mišljenju, najveća vrednost ovog lokaliteta jeste istorija ljudi koji su vekovima tu izražavali svoju veru.

„Bez obzira na to da li neko veruje u istorijsku tačnost Svetog groba, činjenica je da su generacije ljudi u to verovale“, naglasila je ona. Istorija ovog mesta neraskidivo je povezana sa istorijom Jerusalima, ali i sa dugom tradicijom poštovanja Isusa Hrista.