Ovaj rak sve češće ubija mlađe od 50: Broj smrtnih slučajeva zabrinjavajuće raste

Naučnici su analizirali podatke o smrtnosti od raka u Kanadi između 2000. i 2024. godine, fokusirajući se na stanovništvo starosti od 20 do 49 godina. Rezultati istraživanja objavljeni su u medicinskom časopisu JAMA Network Open.

Od deset vrsta malignih bolesti koje odnose najviše života u ovoj starosnoj grupi, kod čak devet je zabeležen pad ili stabilna stopa smrtnosti. Izuzetak je kolorektalni karcinom, odnosno rak debelog i završnog creva.

Broj smrtnih slučajeva od ove bolesti među Kanađanima od 20 do 49 godina povećao se sa 300 u 2000. na 442 u 2024. godini. Istovremeno je starosno standardizovana stopa smrtnosti porasla sa 2,0 na 2,6 slučajeva na 100.000 stanovnika. Prosečan godišnji rast stope smrtnosti iznosio je oko 1,1 odsto.

Trend je posebno upečatljiv kada se uporedi sa drugim malignim bolestima. Najveći pad smrtnosti zabeležen je kod raka pluća – broj umrlih u posmatranoj starosnoj grupi pao je sa 778 na 190 godišnje. Značajan napredak ostvaren je i kod raka dojke, od kojeg je 2000. umrlo 637 osoba mlađih od 50 godina, a 2024. njih 464.

Istraživači pad smrtnosti od raka pluća u velikoj meri povezuju sa javnozdravstvenim merama protiv pušenja, dok su kod raka dojke važnu ulogu imali bolja dostupnost pregleda, ranije otkrivanje bolesti i napredak u personalizovanom lečenju.

Kod raka debelog creva događa se nešto drugo. Rast smrtnosti prati i povećanje broja slučajeva bolesti koja se javlja u mlađem životnom dobu.

Naučnici navode da bi iza ovog trenda mogle da stoje generacijske promene u faktorima rizika. Među mogućim objašnjenjima pominju veću učestalost gojaznosti i metaboličkog sindroma, nezdravije životne navike, kao i izloženost određenim faktorima iz okruženja. Ipak, još nije utvrđen jedan uzrok koji bi mogao da objasni čitav porast.

Razmere promene vidi se i po mestu koje ova bolest danas zauzima među uzrocima smrti. Rak debelog i završnog creva postao je drugi vodeći uzrok smrti od malignih bolesti među Kanađanima mlađim od 50 godina, odmah iza raka dojke. Autori studije navode da bi, ukoliko se sadašnji trend nastavi, u narednim godinama mogao da postane vodeći uzrok smrti od raka u ovoj starosnoj grupi.

Kanada pritom nije izolovan slučaj. Istraživanja iz drugih zemalja ukazuju na sličan problem. Američki podaci takođe pokazuju rast smrtnosti od kolorektalnog karcinoma kod mlađih odraslih, dok je istraživanje iz Norveške pokazalo da je rak debelog i završnog creva već postao vodeći uzrok smrti od raka među ljudima mlađim od 50 godina.

Zbog toga istraživači smatraju da je potrebno detaljnije utvrditi zbog čega se bolest sve češće javlja kod mlađih generacija. Kao jedan od važnih koraka navode i ranije započinjanje skrininga, jer pravovremeno otkrivanje raka debelog creva može značajno da promeni ishod lečenja.

Rezultati istovremeno pokazuju da ukupan trend smrtnosti od raka kod mlađih nije u porastu naprotiv, kod većine vodećih malignih bolesti situacija se poboljšava. Upravo zato rak debelog i završnog creva predstavlja tako izražen izuzetak i jedan od problema kojem istraživači sada posvećuju sve veću pažnju.