Skriveni most usred Beograda koji zovu "most uzdisaja" krije fascinantnu priču staru više od 100 godina

Jedan od takvih detalja bio je čuveni beogradski „Most uzdisaja“, neobična konstrukcija koja je nekada povezivala dva unutrašnja krila palate Izvozne banke. Nalazio se visoko iznad tla, na više od 17 metara visine, skriven od pogleda prolaznika i gotovo neprimetan sa ulice. Ipak, za stanare zgrade predstavljao je ogromno olakšanje u svakodnevnom životu.

Palata se nalazila na adresi Kralja Milana 7, današnje Terazije 5, a u vreme između dva svetska rata važila je za jedno od najmodernijih zdanja u Beogradu. Savremenici su je nazivali čak i „oblakoderom“, što dovoljno govori koliko je u to vreme delovala monumentalno i moderno.

Most koji je povezivao dva dela zgrade dobio je ime po čuvenom venecijanskom Mostu uzdisaja, ali je beogradska verzija imala sasvim drugačiju priču. Dok su u Veneciji uzdasi došli tek nakon izgradnje mosta – bilo da su ih izazivali zatvorenici koji su poslednji put gledali slobodu ili zaljubljeni parovi u gondolama – u Beogradu su uzdasi zapravo bili razlog da most uopšte nastane.

Stanari palate godinama su se žalili koliko je komplikovano stići iz jednog dela zgrade u drugi. Da bi došli do komšija, zajedničkih prostorija ili terasa za sušenje veša, morali su da silaze niz veliki broj stepenica pa zatim ponovo da se penju. Taj svakodnevni napor postao je toliko zamoran da su njihove molbe na kraju stigle i do vlasnika zgrade.

Tada je doneta odluka da se problem reši na neobičan način. Angažovani su arhitekta i majstori, a između dva krila palate izgrađen je most koji je stanarima omogućio mnogo kraći i jednostavniji prolaz. Tako je nastao jedan od najzanimljivijih arhitektonskih detalja starog Beograda.

Sama Izvozna banka osnovana je još 1901. godine sa ciljem razvoja izvozne trgovine. Početkom dvadesetih godina banka je kupila plac od rentijera Milorada Stefanovića kako bi podigla reprezentativno sedište u centru prestonice. Gradnja je počela 1921, a već dve godine kasnije, 24. septembra 1922, palata je otvorena i useljena.

Tokom decenija zgrada je preživela brojne istorijske lomove, ali je Drugi svetski rat ostavio najteže posledice. U aprilskom bombardovanju Beograda 1941. godine zadnji deo palate pogođen je snažnom bombom. Uništeni su spratovi sa stanovima, a zajedno sa njima nestao je i originalni „Most uzdisaja“.

Danas o njegovom prvobitnom izgledu svedoče tek retke i prilično loše fotografije sačuvane u starim novinama. Dodatne izmene na objektu urađene su 1943. godine zbog regulacije Čumićeve ulice, pa je izgled palate dodatno promenjen.

Ipak, priča o mostu tu nije završena. Mnogo godina kasnije, kada su oštećeni delovi zgrade obnovljeni u modernijem stilu koji se razlikovao od originalne arhitekture, ideja o povezivanju dva krila palate ponovo je oživela. Most je izgrađen još jednom. Nova verzija nije imala eleganciju starog rešenja i delovala je znatno masivnije, ali je nastavila da služi istoj svrsi – da olakša prolaz između dva dela zgrade.

Posle rata Izvozna banka je ugašena, ali je palata zadržala svoju poslovno-stambenu funkciju. Njeno čuveno prizemno prolazište i danas predstavlja jednu od najpoznatijih pešačkih veza između Terazija i Čumićevog sokačeta, dok priča o skrivenom „Mostu uzdisaja“ ostaje jedan od najneobičnijih detalja stare beogradske arhitekture.

Izvor: Kaldrma