Piše Ivan Mrđen: Postistinska civilizacija

Šaban Šarenkapić rođen je u 1956. godine u Novom Pazaru. Osnivač je “Kulturnog centra DamaD”, pokretač književnog časopisa “Mak” i magazina “Has”. Član je Udruženja pisaca Bosne i Hercegovine. Objavio je petnaestak knjiga, uglavnom poezije, ali je prestižnu nagradu “Ćamil Sijarić” dobio za roman “Mazija”, objavljen 2009. godine. Živi u Sarajevu i Novom Pazaru.

Od početka rata u Palestini, Šarenkapić postaje “Gazin glasnik”, prenoseći potresne priče i svedočenja kroz svoje moćne reči. Njegova dela pružaju dubok uvid u stradanja, borbe i nadu naroda Gaze.

Prema definiciji sa kojom je saglasna većina autora, stećci su monolitni nadgrobni spomenici od jednog komada kamena, podizani u periodu od 13. do 16. veka na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine, gotovo čitave Dalmacije i pograničnih delova Crne Gore i Srbije.

U naslovnoj pesmi “Stećak za Palestinu” taj simbol je “još jedan o slobodi stih”, koju će nagrađeni pesnik Derviš Mahmud poneti u daleku domaju, podsećajući na vremena kad su se tako obeležavali bosanski grobovi, “za oprost i da Bog umili Palestinu, mahovinom dlana sa kamena”…

Književnik Goran Sarić iz Konjica, već ćetvrt veka zaposlen u biblioteci Radboud Univerziteta, zadnja pošta Nijmegen u Holandiji, kaže da “Šarenkapić uporno, donkihotski tvrdogla­vo, stihom ‘juriša na vjetrenjače’, te da nam tako, u izrazitoj većini slijepima i gluhima, skreće pažnju na, kao usput izgubljenu, ljepotu i dubinu duše”.

* * *

Sarić je pritom dodao nešto što je, kako je sam naglasio, “prokleto važno”! A to je činjenica da nam Šaban Šarenkapić istovremeno nemilosrdno tura pod nos sve strahote licemerne, postistinske civilizacije, zasnovane na pravu jačega, danas do kraja ogoljene u ravnodušnom odnosu Zapada prema stradanju palestinskog naroda.

Postistinska civilizacija!!!

Na trenutak sam se zamislio nad ovim terminom, koji se odnosi se na savremeno društvo u kojem istina gubi na značaju u javnom životu i gde emocije, uverenja i lična tumačenja imaju veću težinu od objektivnih činjenica. To je produžetak pojma „postistina” (post-truth), koji je 2016. godine uvršten u rečnik Oksford kao „okolnost u kojoj objektivne činjenice imaju manji uticaj na oblikovanje javnog mnjenja od emocija i ličnih uverenja”.

Sve u svemu, istina je toliko relativizovana da se više ne pita „šta se zaista dogodilo”, već „kako je nešto protumačeno” ili „kako se uklapa u narativ koji podržavam”. Mediji i naročito društvene mreže doprinose tome jer podstiču deljenje sadržaja koji izaziva emocije, a ne nužno proverene informacije.

Politička propaganda i marketing koriste lažne ili poluistinite tvrdnje da bi oblikovali javnost, znajući da se emocije „lepe” bolje nego činjenice. Publika postaje saučesnik jer bira da poveruje u ono što joj odgovara, čak i kad zna da nije potpuno tačno.

Dakle, „postistinska civilizacija” označava epohu u kojoj živimo – u kojoj istina više nije temelj javnog diskursa, već samo još jedan od mnogih „stavova”, a odlučujuću ulogu imaju osećaji, ideologije i interesi.

Prilično sam se namučio kad sam pokušao da čestitam mojim prijateljima Draganu, Šabanu i Goranu na ovom hvale vrednom izdanju. Telefon koji misli da je pametniji od mene ili još nema uvid u oksfordski rečnik, tvrdoglavo je kucao “pustinjska civilizacija”.

A kad malo bolje razmislim, to je isto, jer bez istine i medija na kojoj ćemo je videti, čuti ili pročitati imamo samo - pustinju!

Što bi rek’o moj prijatelj Ninus Nestorović u knjizi simboličnog naslova “11:52” (“Prometej”, “Novi Sad”, 2025): “Zašto muzej istine nigde ne postoji? Zato što u njemu nema šta da se čuva!”

Ninus je to preveo na prilike u zemlji Srbiji: “Istina je naš najveći neprijatelj. S njom se nikad nećemo pomiriti!”