Ukoliko želite knjigu koja će vas zgrabiti i potresti, "Bulevar Bardo" je pravi izbor: Prikaz novog romana Dejana Maka

Piše: Dragana Rakić, doktorka filoloških nauka

Ovaj roman svakako ne biste čitali na plaži, jer nije namenjen "opuštanju", niti letnjoj dokolici. "Bulevar Bardo" je roman koji od čitaoca zahteva punu koncentraciju za praćenje fragmentarne i nelinearne naracije, ispresecane različitim vremenskim planovima, koje uokvirava priča o sudbini jedne mađarske porodice iz Banata tokom 20. veka.

Autor Dejan Mak hrabro je izabrao da ulogu sveznajućeg pripovedača dodeli ženi, Katalin Kiš, Mađarici iz Vršca, koja se obraća svom praunuku, ali iz nama nepoznatog prostora nakon smrti, ili tzv. "bardo stanja" koje je u tibetanskom budizmu poznato kao "prelazno stanje između smrti i ponovnog rađanja". Iznenađuje nas veština kojom je autor uspeo da izbegne sve zamke ovakvog narativnog postupka, a to su pre svega monotonost i patetika. Iako se u romanu pokreću mnoge emotivno visokoosetljive teme kao što su tragična smrt deteta, ratni zločini, nesrećne ljubavi, emigracija, Dejan Mak ne samo da nije skliznuo u patetiku, nego je, naprotiv, u duhu najboljih književnih ostvarenja pojedinačnim sudbinama svojih junaka dao opšti simbolički značaj, istovremeno provocirajući čitaoca da bude aktivan i promišlja o vlastitoj egzistenciji.

Radnja romana najvećim delom je smeštena u mali banatski grad - Vršac. Srpski, mađarski i nemački jezik svakodnevno se čuo na ulicama ovog grada tokom prošlog veka, te je ova multijezičnost veoma uspešno preneta i u samo tkivo romana, tako da čitaocu brzo postaje jasno da Vršac gubi svoje geografske koordinate i suštinski postaje univerzalni toponim. Iako je Vršac svojevrsno sidrište glavnog narativnog toka, kao posledica fragmentarnog i nelinearnog pripovedanja u čitaočevoj svesti istovremeno sa Vršcem egzistiraju još dva udaljena grada - Sao Paulo i Njujork. Naime, Dejan Mak je ovim romanom uveo jednu novu temu u savremenu srpsku prozu, a to je iseljavanje Mađara iz Vojvodine nakon Prvog svetskog rata i njihova migracija u Južnu Ameriku, pretežno u Argentinu i Brazil, tokom dvadesetih godina prošlog veka. Otuda su se junaci romana "Bulevar Bardo" rasejali širom sveta, te se ulice Vršca prepliću sa onima u Brazilu i Americi.

Osim široke erudicije pisca, stranice ovog romana takođe svedoče i o njegovom dugogodišnjem istraživačkom i dokumentarističkom radu na istorijskoj građi koja je uzidana u temelje "Bulevara Bardo". Zato desetine fusnota prisutnih u romanu, ne samo da nas ne čude, već one organski pripadaju tekstu, iako bismo ih pre očekivali u udžbenicima istorije, a ne u umetničkim književnim delima. Ovde one imaju svoje umetničko opravdanje, jer poput armature čvrsto drže književnu arhitekturu romana.

Velika književna dela izmiču žanrovskim podelama, tako da je teško definisati kakva je vrsta romana "Bulevar Bardo". U podnaslovu je navedeno da je to "transgeneracijski roman", ili porodična saga, jer povezuje više generacija jedne porodice. Ali, ovaj roman je mnogo više od porodičnog albuma. Moglo bi se pre reći da je ovaj roman jedna velika zagonetka koja intrigira već svojim naslovom. U jednoj od fusnota dato je pojašnjenje da je "bardo" tibetanska reč koja označava "međustanje između smrti i ponovnog rođenja, posredno stanje svesti". Ovim nam autor zadaje težak zadatak da pokušamo da uhvatimo neuhvatljivo i da racionalno objasnimo glasove koji do nas dopiru iz graničnih stanja postojanja. Teme onostranog, eksperimentisanje sa višim nivoima svesti, prihvatanje paranormalnih pojava kao sasvim uobičajenih u životu glavnih junaka, jeste nešto što se ne sreće baš često u domaćoj književnosti i što ovom romanu dodaje na njegovoj posebnosti.

Dakle, ukoliko želite knjigu koja će vas zgrabiti i potresti, "Bulevar Bardo" je pravi izbor. Pri tome ćete se uveriti da je moguće napisati roman od 400 stranica sa samo jednim naratorom, bez dijaloga, a koji nije dosadan. Naprotiv. Šarmantan je i uzbudljiv roman.

Dejan Mak (1974) do sada je objavio romane "Pariska menažerija" (KOV, 2005) i "Bergdorf" (Dereta, 2014) kao i zbirku priča "Privlačne utvare" (KOV, 2021). Za "Bergdorf" je dobio nagradu Miroslav Dereta za 2014. godinu. Njegove priče i odlomci objavljeni su u mnogim književnim časopisima, zbornicima i na portalima u Srbiji i regionu. Kreator je brenda storyMAKer. Živi i radi u Vršcu.