Dok se čeka dodela Zlatnih arena, ovo su favoriti sa Pulskog filmskog festivala

Piše: Dejan Šapić

Na otvaranju se istovremeno čekala brojka od 800.000 gledalaca koji su u Hrvatskoj pogledali film. Publika je pozdravljala brojnu ekipu filma a baš u Puli je najavljen i nastavak filma - "Svadba 2".

Nova direktorka Pulskog filmskog festivala Vlatka Kolarović na otvaranju je napravila paralelu s nekoliko dana ranije održanim koncertom Dejvida Birna u Areni naglasivši da je "Pula uvek bila pomalo pankerski grad, puna bunta i otpora, ali i grad tolerancije, multikulturalnosti i zajedništva". Dodala je da nas filmovi koji se prikazuju, kao što i slogan festivala poručuje “Svemir u nama”, "uče da pogledamo u sebe i u vlastiti svemir”. Na otvaranju je odata i počast nedavno preminulom reditelju Zrinku Ogresti.

Pored „Svadbe“ u takmičarskom programu Hrvatskih filmova (s većinskom hrvatskom produkcijom) našlo se ukupno 11 ostvarenja. Čak tri naslova su dečja: „Kristalni planet“, animirani film reditelja Arsena Antona Ostojića, „Drugi dnevnik Pauline P“ Nevena Hitreca i „Glavonja“ Marine Andree Škop. Takmičili su se i filmovi viđeni kod nas. Na FAF-u smo videli „Bog neće pomoći“ Hane Jušić i a na Beldocsu dokumentarni film „Ono što treba činiti“ Srđana Kovačevića. U selekciji su bila i višestruko nagrađivana ostvarenja po brojnim svetskim festivalima „Lijepa večer, lijep dan“ Ivone Juke i na Roterdamu prikazan „Koke“ Igora Jelinovića.

Tri hrvatska filma su posebno skrenula pažnju: „Male stvari“ Zvonimira Jurića, „Sitni lopovi“ Matea Ugria i „Žene, luđaci i malo dobrih pedera“ Ivana Salaja.

Svetsku premijeru u Puli imao je „Male stvari“ Zvonimira Jurića koji potpisuje i scenario uz književnika Juricu Pavičića. Radnja je smeštena na malo hrvatsko ostrvo gde se okuplja porodica zbog očeve odluke da proda zemlju.

Sestre Anica (Marija Škaričić) i Irena (Ivana Roščić) koja dolazi sa dvoje male dece posećuju oca (Izudin Bajrović) koji živi u kući na ostrvu sa njihovim bolešljivim bratom Ivanom (Juraj Lerotić). Kuća u kojoj se film odvija postaje tesna za nagomilane probleme između sestara, i potajno rivalstvo koje gaje u odnosu na brata i oca. Urađen je kao intimna drama sporog tempa, sumorne i ponekad beživotne atmosfere koja vlada među ukućanima. Lepo je izvedena studija karaktera svakog od članova porodice. Odlična je fotografija, sa uglavnom smirenim statičnim kadrovima a preovlađuju tamni tonovi snimatelja Marka Brdara. Ističu se uloge Marije Škaričić i Juraja Lerotića.

Ubrzo posle svetske premijere na filmskom festivalu u Karlovim Varima gde je osvojio nagradu Fipresci u takmičarskom programu Proxima na Festivalu u Puli je prikazan debitantski film “Sitni lopovi” hrvatskog reditelja i scenariste Mate Ugrina. Priča o potrazi za pripadanjem i dostojanstvom govori o Riju (Gavrilo Jović), povučenom mladiću koji radi u hotelu na primorju, mestu iz kog potiče. U prvoj sceni saznajemo da koristi prilike da krade vredne stvari od turista na plažama. Slučajno će ga u krađi videti sezonska radnica Andrea (Tea Ljubešić) sa kojom radi u istom hotelu. Kasnije se zbližavaju i ostvaruju neobično prijateljstvo. Potpuno je originalna priča o mladima neobične filmske poetike koja se ponekad može sresti u pojedinim ostvarenjima u selekciji “Nedelja kritike” Kanskog festivala. Ugrin uklapa jednostavnu priču sa kompleksnim i često nerazumljivim odnosima današnje omladine. Nekada se ekonomski problemi prikrivaju i postaju izgovor ličnim, unutrašnjim problemima i otuđenosti današnjice. Prepun je tišine između junaka koja govori više od dugih dijaloga posebno tokom noći kada provode slobodno vreme zajedno. Mistične atmosfere je i neodređenog isčekivanja kako se približava kraju. S odličnom glumačkom postavom koju čine još i Snježana Sinovčić-Šiškov i Izudin Bajrović “Sitni lopovi” najveće je najprijatnije iznenađenje ovogodišnjeg takmičarskog programa Pule.

Posvećen rano preminulom književniku i novinaru Robertu Rokliceru film „Žene, luđaci i malo dobrih pedera“ Ivana Salajaje rađen je prema motivima njegovih romana, priča i pesama. Reditelj i scenarista Ivan Salaj pokušava da uhvati duh Roklicera kako se i zove glavni glumac kog s uspehom tumači Filip Detelić noseći ceo film uverljivo sa velikim samopouzdanjem.

Robert na početku dobija otkaz u redakciji u kojoj je radio kao novinar. Novi vlasnici su Austrijanci koji cene red i preciznost. Robert je sve osim toga: večiti alkoholičar, mačoistički hvalisavac, nadobudni šmeker bez pokrića. Njegov beskompromisni stav i šarm koji dolazi do izražaja prilikom problematičnih situacija gde se kao skamenjen distancira od svega što ga okružuje budi empatiju kod gledalaca iako nema pokrića za to. Zato je način na koji je Detelić odigrao ulogu presudna za ubedljivost kompletne priče i uverljivost junaka. Glumeći luzera on se u svakoj situaciji dočepa na noge kao mačka. Sav nespretan kao šeprtlja uspeva da ima seks sa svakom ženom koju poželi. Izrazito je realistično prikazan ceo filmski postupak u duhu jednog Gaspara Noe, prepun seksa, golotinje i napijanja. Sa druge strane naginje ka tradiciji socrealističnih filmova sa ex-Yu prostora, s tim što je radnja smeštena u tranzicionu 2007. godine kada privatni kapital i korporacije dolaze u prvi plan. Opet je Robert tipičan antijunak i luzer u svim segmentima postojanja. Zahvaljujući iskrenosti i time što nije nikada zlonameran već dobrodušan čak i kad se ponaša kao bednik posebno prema ženama, na kraju uspeva da se izvuče i priču dovede do nekakvog hepienda. Lik Roberta nije morao biti pisac i novinar, i opet bi bio ubedljiv, realističan, previše sirov ali dovoljno simpatičan u svojoj potpunoj promašenosti i beskorisnosti.

Zanimljivo je da u takmičarskoj selekciji "Manjinske koprodukcije" u svih sedam prikazanih filmova Srbija je bila koproducent a čak šest ostvarenja su većinski srpski. U selekciji su bili „Vetre, pričaj sa mnom“ Stefana Đorđevića, „Yugo Florida“ Vladimira Tagića, „Oče naš“ Gorana Stankovića, „Tri nedelje posle“ Miroslava Terzića, „Linije želje“ Daneta Komljena, „Yugo ide u Ameriku“ Filipa Grujića. Takođe, i većinski slovenački produkcija „Belo se pere na devedeset“ reditelja Marka Naberšnika sa Anicom Dobrom koji smo videli na Beograd film festivalu.

A dve srpska filma su na ovogodišnjoj Puli skrenuli pažnju kritike i izazvali pozitivne reakcije publike. Najpre film „Oče naš“ Gorana Stankovića koji je prošle godine imao premijeru na Toronto film festivalu i o kom smo tada pisali. Nagrađivan je prošle godine za najbolju režiju na Filmskom festivalu u Kotbusu i specijalnim priznanjem žirija na Festivalu u Rimu. Prošlog meseca osvojio je specijalnu nagradu žirija na Transilvanija film festivalu u rumunskom mestu Kluž. „Oče naš“ je iskorak u srpskoj kinematografiji, snažne poruke i jednostavne naracije, odlično osmišljen i pre svega uzbudljiv film. Psihološka drama sa elementima trilera dešava se u manastiru za rehabilitaciju narkomana. Pored dobrog tempa zahvaljujući kojem lako komunicira sa gledaocima, donosi i autentičnost u obrađivanju teme o zavisnicima kroz moralne dileme i transformaciju ličnosti glavnog junaka koga igra Vučić Perović.

A drugi srpski film "3 nedelje posle" reditelja Miroslava Terzića po scenariju Vladimira Arsenijevića je tek pristigao sa svetske premijere festivala u KarloviM Varima gde je nagrađen priznanjem Europa Cinemas Label za najbolji evropski film. Inspirisan stvarnim događajima bavi se jednom od najakutnijih tema u društvu, vršnjačkim nasiljem. Tretira znake vremena u kome živimo u kome je nasilje postalo nova normalnost i gde je postalo uobičajeno da se najpre targetira jedan od učenika a da se onda nad njim čitava grupa drugova „ritualno“ iživljava. Film prikazuje život današnjih adolescenata iz njihove perspektive a glavnu ulogu ostvario je Jovan Ginić koji je pre nekoliko godina debitovao nagrađivanom ulogom u filmu „Lost Country“ Vladimira Perišića.

U pravolinijskoj drami profesori, koje glume Branislav Trifunović i Tihana Lazović, kao nemi i bespomoćni svedoci posmatraju „posledice“ višegodišnjeg roditeljskog i školskog nemara koji se završava fatalnim ishodom. Zanimljiva je odluka reditelja da nas u drugoj polovini filma drži na distanci od događaja prikazujući često učenike sa velike udaljenosti. Dok se odigravaju scene maltretiranja i ponižavanja Ginića na fudbalskom stadijumu reditelj prikazuje jednu od učenica koja udubljena u svoj telefon radoznalo skroluje sadržaje, ne primećujući šta se na nekoliko metara od nje dešava. Tako priprema gledaoca za neočekivano finale koji će ga ostaviti bez teksta.

Ovaj film pun je pogodak autorskog tima okupljenog oko Snežana van Hauvelingen i producentske kuće "This and That Productions" koja takođe stoji iza „Oče naš“ gde su tema takođe adolescenti ali i oni zrelijih godina od kojih su porodice odustale jer nisu znale kako da im pomognu i da se brinu o njima. Zanimljiva je veza Terzićevog filma "3 nedelje posle" o vršnjačkom nasilju posmatranog iz ugla adolescenata i prethodnog ostvarenja „Majka Mara“ Mirjane Karanović iste produkcijske kuće, kojer govori o fatalnim ishodima zanemarenih adolescenata ovog puta posmatrano iz roditeljske perspektive.

U regionalnoj selekciji bilo je pet filmova: "Izlet", Nenada Pavlovića, Srbija; "Dolina osmeha", Paolo Strippoli, Italija; "Fantasy", Kukla, Slovenija; "Ida, koja je pevala tako loše da su čak i mrtvi ustajali i pevali s njom", Ester Ivakič, Slovenija; "Crna truba", Bojan Stijović, Crna Gora.

Ljubitelji poznatih i nagrađivanih autora art-haus filma mogli su da vide nekoliko naslova kojim je najavljen početak njihovog života na predstojećim regionalnim festivalima. Kuriozitet je da je publika mogla da vidi „Otadžbinu“ Pavela Pavlikovskog koji je osvojio nagradu u Kanu za režiju i drugi film s kojim je ravnopravno podelio nagradu - španski „Crna kugla“ (Javier Calvo i Javier Ambrossi). Pavlikovski se bavi namačkim nasleđem posle Drugog svetskog rata kroz prizmu odnosa nobelovca Tomasa Mana i njegove ćerke Erike a u filmu „Crna kugla“, 160-tominutnoj kvir istorijskoj drami pratimo tri vremenska perioda od tridesetih godina u vreme Španskog građanskog rata do današnjeg vremena gde se priče prepliću. Postupak spajanja različitih segmenta i likova podseća na prošlogodišnjeg „Tajnog agenta“ Brazilca Mendoze Filja. Ovde je učinak daleko slabiji nego kod Mendoze. Ali „Crna kugla“ je dovoljno intrigantna i politički angažovana, no i zahtevna za praćenje.

Posetioci FAF-a se sećaju „Plavog kaftana“ (2022) Marokanke Maryam Touzani koja s novim filmom prikazanom u Puli - „Ljubav u Tangeru“ (Calle Malaga) nudi emotivno satkanu odiseju o starijoj ženi u Maroku i redefinisanju pojma sreće. Sa ovogodišnjeg Sandensa stigao je još jedan nagrađeni film „Kako se razvesti tokom rata“ zabavna crnohumorna drama koju potpisuje litvanski reditelj Andrius Blaževičius o paru koji se razvodi u trenutku kada Rusija započinje rat u Ukrajini. U Puli je prikazan i dobitnik Zlatnog medveda iz Berlina - „Žuta pisma“ İlker Çataka turskog reditelja sa sedištem u Nemačkoj koji posle proslavljenog „Zakona zbornice“ donosi još jednu psihološku dramu, sada o umetničkom pozorišnom paru.

Jedan od favorita sa festivala o kome smo već pisali jeste crnogorski "Crna truba", Bojana Stijovića. Ovaj odličan žanrovski film bavi se sudbinom pojedinca, poznatog pisca i odnosom sa okolinom u kojoj je odrastao.

Pored pomenutih, najveći utisak ostavio je italijanski film „Dolina osmeha" (Holy Boy), Paola Strippolia koji je prošle godine imao premijeru u Veneciji, drama sa elementima horora i trilera o planinskom selu gde meštani deluju „neprirodno“ srećno. Ali, kada dođe novi profesor u njihovo mesto otkriva tajnu o učeniku koji jednim zagrljajem upija tuđu bol.

Pomenute filmove otkupili su srpski distributeri MCF Megacom i Five Star Production tako da ćemo se na nekom od budućih jesenjih festivala „u zagrljaju“ lečiti s njima. Jer dobri filmovi su svakako lekoviti i čine da se bar za trenutak osećamo i mi „neprirodno“ srećnim.