Mapa Beograda iz 1955. otkriva više nego što se na prvi pogled čini: Na mrežama odmah uočili neobičan detalj

Plan Beograda iz 1955. podeljen na mrežama zaintrigirao je mnoge, a posebno detaljima po kojima se razlikuje od grada koji danas znamo.

Na mapi dela Vračara, u okolini današnjeg Hrama Svetog Save, pažnju privlači oznaka Savinac, a prema objavi na društvenim mrežama, na tom području ucrtano je i groblje na mestu današnje Narodne biblioteke Srbije.

Danas je ovaj deo Beograda poznat po monumentalnom Hramu Svetog Save, Narodnoj biblioteci Srbije i Svetosavskom platou, ali njegova prošlost krije priču o kraju čiji su se izgled i naziv menjali zajedno sa gradom, piše City magazine.

Kako je nastao Savinac?

Naziv Savinac danas nije među onima koje Beograđani svakodnevno koriste za ovaj deo grada, ali nekada je bio sasvim uobičajen. Prema istorijskim zapisima koje prenosi portal 011info, kraj je krajem 19. veka bio poznat kao Englezovac, po škotskom biznismenu Fransisu Makenziju, koji je kupio veliko zemljište na tadašnjoj periferiji Beograda, isparcelisao ga i prodavao placeve.

Makenzi je deo imanja namenio Srpskoj pravoslavnoj crkvi za izgradnju hrama posvećenog Svetom Savi. Kako se nije smatralo primerenim da se prostor oko buduće nacionalne svetinje naziva po strancu, Društvo za ulepšavanje Vračara predložilo je da se naziv Englezovac zameni imenom Savinac. Naziv je vremenom zaživeo, mada su se oba imena neko vreme koristila paralelno.

Prema istom izvoru, današnji Svetosavski plato nekada se nazivao Savincem. To znači da ime koje se danas retko čuje nije označavalo samo jednu ulicu ili nekoliko kuća, već je bilo povezano sa širim prostorom oko mesta na kojem će kasnije biti podignut Hram Svetog Save.

Od male crkve do jednog od simbola Beograda

Priča o ovom kraju neraskidivo je povezana sa izgradnjom Hrama Svetog Save. Inicijativa za podizanje hrama javila se krajem 19. veka, a Društvo za podizanje Hrama Svetog Save osnovano je 1895. godine. Gradnja je, međutim, počela tek 1935. godine, prema projektu arhitekata Bogdana Nestorovića i Aleksandra Deroka.

Radove su prekinuli Drugi svetski rat i posleratne okolnosti, pa je izgradnja nastavljena tek decenijama kasnije. Hram je danas jedno od najprepoznatljivijih obeležja Beograda, dok se preko puta njega nalazi zgrada Narodne biblioteke Srbije.

U međuvremenu je čitav prostor dobio drugačiji urbanistički izgled. Nekadašnji kraj sa starom crkvom, vašarima i okolnim naseljem postao je reprezentativni gradski plato, na kojem se susreću versko nasleđe, arhitektura i kulturne institucije.

Šta se nalazilo na mestu današnje Narodne biblioteke?

Upravo je ovaj deo priče najzanimljiviji u kontekstu plana iz 1955. godine koji kruži društvenim mrežama. Prema opisu objave, na mapi je na mestu današnje Narodne biblioteke Srbije označeno groblje, uz naziv Savinac.

Ipak, tu informaciju treba uzeti sa rezervom dok se ne pregleda sam plan u visokoj rezoluciji i ne utvrdi šta tačno označava simbol na mapi. Naziv Savinac sam po sebi ne mora da označava groblje, jer je istorijski bio naziv za ovaj deo Vračara. Zbog toga nije moguće samo na osnovu opisa objave zaključiti da se groblje zaista nalazilo na mestu današnje biblioteke.

Narodna biblioteka Srbije danas se nalazi u Skerlićevoj ulici, preko puta Hrama Svetog Save. Njena sadašnja zgrada podignuta je u drugoj polovini 20. veka, a projekat je izradio arhitekta Ivo Kurtović. Kamen temeljac postavljen je 1966. godine, a zgrada je završena 1972. godine.

Stari plan zato predstavlja zanimljiv povod da se vratimo u prošlost ovog dela Beograda, ali i podsetnik da istorijske mape zahtevaju pažljivo čitanje. Imena naselja, simboli i granice na njima mogu da otkriju mnogo toga o nekadašnjem gradu, ali tek kada se uporede sa drugim istorijskim izvorima.