Ruska krajnja desnica pustila korene u regionu: Veze „Rusova“ vode od Višegrada i Beograda do fronta u Ukrajini

Na jednu od tih veza ukazuje fotografija objavljena u aprilu 2026. godine na Telegram kanalu „Rusova“. Na njoj se vidi Velibor Zeković, odbornik Socijalističke partije Srpske (SPS) u Skupštini Višegrada, kako zajedno sa Željkom Đurovićem pozira sa zastavom ruskog pokreta na brdu Zaglavak kod Višegrada, piše Radio slobodna Evropa.

Đurović se pre desetak godina predstavljao kao šef srpskog ogranka Sveruskog pokreta „Kosovski front“, organizacije koju su ukrajinske vlasti označile kao entitet povezan sa organizovanjem odlazaka ljudi sa Balkana na ukrajinsko ratište. Đurović na fotografiji na rukavu nosi i amblem „Rusova“.

U opisu fotografije Zeković i Đurović predstavljeni su kao „srpski saveznici pokreta Rusov“, a navodi se da se nalaze kod spomen-krsta na mestu gde su se 1993. godine ruski dobrovoljci „borili i prolivali krv rame uz rame sa Srbima za srpsku Bosnu“.

Zeković nije odgovorio na pozive i poruke Radija Slobodna Evropa u vezi sa svojim kontaktima sa „Rusovom“, a odgovor nije stigao ni iz njegove Socijalističke partije Srpske. Bez odgovora su ostali i upiti upućeni Đuroviću i samom ruskom pokretu.

Veze politike u Republici Srpskoj i ruske desnice

Novinar iz Banjaluke Đorđe Vujatović, koji prati pitanja stranog uticaja u BiH, smatra da ovakve veze nisu izuzetak.

„Paradoksalno je da stranke koje se nominalno nazivaju socijalističkim koketiraju sa desničarskim organizacijama i nemaju nikakve veze sa ideologijom levice“, ocenio je Vujatović za RSE.

Prema njegovim rečima, veze političkih aktera iz Republike Srpske sa ruskim desničarskim organizacijama postoje već godinama.

Kao jedan od primera navodi događaje kojima su prisustvovali visoki zvaničnici i funkcioneri, a na kojima se pojavljivao i Aleksandar Zaldostanov, poznat kao „Hirurg“, lider ruskog motociklističkog kluba „Noćni vukovi“, koji se nalazi pod američkim sankcijama.

„Čitava glavna politička scena povezana je sa Ruskom Federacijom“, kaže Vujatović.

Razlog za takvu orijentaciju dela političkih stranaka iz Republike Srpske on prvenstveno vidi u političkom oportunizmu. Javno mnjenje u RS, kako navodi, u značajnoj meri pozitivno reaguje na ruske političke poruke i politiku Vladimira Putina.

„Politički akteri su shvatili da im se to isplati za dolazak na vlast i svi jašu na talasu tog populizma, igrajući na kartu istorijskih veza sa Rusijom, panslavizma i pravoslavlja kao faktora povezivanja“, kaže Vujatović.

Sa druge strane, ruskim organizacijama Balkan predstavlja pogodno područje za širenje sopstvenog uticaja.

„Balkan je, zbog istorijskih veza, najbolji prostor za takvo posredno delovanje i iskazivanje pripadnosti multipolarnom svetu, kako ga oni nazivaju“, ocenjuje Vujatović.

Od rata u Bosni do rata u Ukrajini

Mesto na kojem su Zeković i Đurović fotografisani ima i snažnu simboliku. Zastavu „Rusova“ razvili su iza improvizovanog krsta napravljenog od praznih kontejnera bacača granata, na lokaciji na kojoj su tokom rata u BiH devedesetih delovali pripadnici Vojske Republike Srpske i ruski dobrovoljci.

Boračke organizacije u Republici Srpskoj godinama obeležavaju „Dan ruskih dobrovoljaca“. Ove godine, međutim, vlasti BiH zabranile su pojedinim ruskim dobrovoljcima ulazak u zemlju, pa su obeležavanju prisustvovali predstavnici boračkih organizacija iz RS i članovi porodica ruskih dobrovoljaca.

Među osobama kojima je zabranjen ulazak bio je Aleksandar Kravčenko, nekadašnji ruski dobrovoljac u Bosni i osnivač „Kosovskog fronta“, organizacije sa kojom je povezivan i Željko Đurović.

„Kosovski front“ bio je aktivan i tokom sukoba u Donbasu, pre početka ruske invazije punog obima na Ukrajinu u februaru 2022. Ukrajinske vlasti označile su organizaciju kao jednu od struktura koje učestvuju u regrutovanju dobrovoljaca sa Balkana, što je Kravčenko ranije negirao.

Vujatović smatra da same veze ruskih i srpskih aktera ne predstavljaju veliku neposrednu pretnju unutrašnjoj bezbednosti BiH, ali upozorava na problem nedovoljnog procesuiranja ljudi koji odlaze na strana ratišta.

„Odlazak na strana ratišta je kažnjiv, ali država ne reaguje, delom zato što su neki od tih ljudi dobili rusko državljanstvo“, rekao je.

„Dunav“ i „Sava“ otišli da pomognu „ruskoj braći“

Veze između pojedinih aktera sa Balkana i ruskih struktura nastavile su se i nakon početka invazije na Ukrajinu.

Nije poznato koliko je tačno državljana BiH otišlo da ratuje na ukrajinskom frontu. Europol je, međutim, 2025. saopštio da se među stotinama identifikovanih pripadnika ruskih plaćeničkih formacija Vagner i Redut nalaze i državljani BiH, bez objavljivanja detaljnijih podataka.

Jedno od najpoznatijih imena je Davor Savičić, bosanski Srbin koji ima čin pukovnika Glavne uprave Generalštaba Oružanih snaga Ruske Federacije, poznatije kao GRU. Ukrajinske vlasti protiv njega su pokrenule krivični postupak zbog ratnih zločina.

Početkom 2023. godine na Telegramu se pojavio i snimak dvojice maskiranih muškaraca koji su na srpskom jeziku saopštili da su se priključili ruskim snagama u Ukrajini, odnosno bataljonu „Sudoplatov“.

Predstavljeni pod kodnim imenima „Dunav“ i „Sava“, opisali su sebe kao „srpske rodoljube i rusofile“ koji su došli da pomognu „ruskoj braći“.

Njihov identitet nikada nije zvanično potvrđen, ali su istraživački mediji u BiH objavili da je reč o državljanima te zemlje za kojima je raspisana Interpolova poternica zbog krivičnih dela.

Na snimku su obojica nosila obeležja „Rusova“.

Ko stoji iza pokreta „Rusov“?

„Rusko-slovensko ujedinjenje i preporod“ osnovano je 2012. godine, a na njegovom čelu nalazi se Andrej Rodionov.

U zvaničnom manifestu pokreta kao jedan od glavnih ciljeva navodi se obnova „istorijske Velike Rusije, zaštitnice Slovena, uporišta tradicionalnih vrednosti i garanta izgradnje socijalno pravednog društva“.

Pokret je nakon početka rata na istoku Ukrajine 2014. podržao proruske separatiste. Rodionov tvrdi da je osnovao jedinicu „Feniks“, koja je ratovala u sastavu brigade „Prizrak“, u kojoj su bili i pojedini dobrovoljci iz Srbije.

Na fotografiji za koju se navodi da je nastala 2015. na teritoriji samoproglašene „Luganjske Narodne Republike“, Rodionov je prikazan u maskirnoj uniformi dok sa drugim muškarcem drži crvenu zastavu sa simbolom kolovrata, koji se pojavljuje u ikonografiji pojedinih krajnje desničarskih organizacija i naziva se i „slovenskom svastikom“.

Nakon početka ruske invazije 2022, Rodionov je na Telegramu objavljivao fotografije na kojima je u uniformi i sa oružjem. Tvrdio je i da se 2023. pridružio Dobrovoljačkom jurišnom korpusu Ruske Federacije.

Rodionov godinama gradi veze na Balkanu

Osnivač „Rusova“ godinama posećuje Balkan, a kontakte i putovanja dokumentovao je fotografijama na društvenim mrežama.

U intervjuu za Radio Beograd 2020. rekao je da njegovom pokretu pristupaju „ne samo druge organizacije i pokreti, već i političke stranke“.

Istraživački mediji u Severnoj Makedoniji pisali su da je Rodionov od 2017. više puta boravio u toj zemlji. U okolini Skoplja je 2018. organizovao kamp u kojem su učesnici učili borilačke veštine i upoznavali se sa „duhovnim tradicijama Drevne Rusije“.

Posebno su značajne njegove veze u Srbiji.

Rodionov održava kontakte sa neregistrovanom krajnje desničarskom grupom „Narodna patrola“, poznatom po antimigrantskim akcijama. Sa njenim liderom Damnjanom Kneževićem je 2021. godine u Beogradu obeležio stogodišnjicu egzodusa ruskih monarhista nakon Oktobarske revolucije.

Knežević je iste godine boravio u Moskvi, gde se, između ostalih, sastao upravo sa Rodionovim.

Zajedničke zastave na frontu u Donjecku

„Rusov“ je u međuvremenu uspostavio veze i sa malo poznatom srpskom krajnje desničarskom grupom „Srpski soko“.

Ta organizacija je u julu 2024. u Novom Sadu organizovala skup posvećen, kako su ga nazvali, „oslobođenju Srebrenice“, povodom godišnjice genocida koji su snage Republike Srpske pod komandom Ratka Mladića počinile prilikom zauzimanja enklave u julu 1995. godine. Mladić je pred Haškim tribunalom pravosnažno osuđen na doživotni zatvor zbog genocida i drugih zločina.

Još direktnija veza „Srpskog sokola“ sa ruskim pokretom pojavila se u maju 2025. godine.

Na fotografiji objavljenoj na Instagram profilu srpske organizacije vidi se Andrej Rodionov sa trojicom maskiranih i naoružanih muškaraca u uniformama. Pored njih su istaknute zastave „Rusova“ i „Srpskog sokola“, dok je kao lokacija navedena oblast Donjecka na istoku Ukrajine.

„Ruski saborci uz srpske sokolove na frontu odbrane pravoslavlja“, navedeno je u opisu fotografije.

Simbol „Rusova“ – žuti soko sa znakom solarnog krsta – pojavljivao se i na skupovima podrške ruskoj invaziji na Ukrajinu koje su u Beogradu organizovale krajnje desničarske grupe.

Isti simbol našao se u aprilu 2026. i kod Višegrada, na zastavi sa kojom su fotografisani lokalni odbornik Velibor Zeković i Željko Đurović. Tako se ponovo pojavila veza koja se godinama provlači između ruskih nacionalističkih struktura, pojedinih političkih i desničarskih aktera na Balkanu i ljudi koji su odlazili na ratište u Ukrajini.