Ko je Mark Zel, lobista kojem Dodik daje silne pare: Čovek iz senke koji oblikuje američku politiku na Bliskom istoku

Kako piše izraelski Harec, jedan od ključnih ciljeva Zelovog lobiranja jeste ukidanje američkih sankcija koje su uvedene predsedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku.

Prema Zakonu o registraciji stranih agenata u SAD (Foreign Agents Registration Act – FARA), svaki američki državljanin ili firma koji zastupaju strane entitete moraju prethodno prijaviti takve aktivnosti. U skladu sa tim zakonom, Zelova advokatska firma – Zell & Associates International Advocates – u januaru je formalno registrovana kao lobistički zastupnik Republike Srpske.

Detalji ugovora

Zel, koji živi u izraelskom naselju Kfar Ecion na Zapadnoj obali, naveo je tu adresu u registraciji. Dokumentacija pokazuje da njegova firma ima kancelarije u Njujorku, Vašingtonu, Torontu, Moskvi i Amanu. Prema prijavi, Zel će za svoje usluge dobiti oko 840.000 dolara.
U dokumentima je priložen kompletan ugovor između Zelove firme i šefa kabineta Milorada Dodika, koji je delovao u ime predsedništva Republike Srpske.

Ugovor predviđa sledeće ciljeve: uspostavljanje i unapređenje dijaloga između Republike Srpske i administracije Donalda Trampa, s ciljem jačanja odnosa između rukovodstva Republike Srpske i Sjedinjenih Američkih Država; zagovaranje ukidanja sankcija koje su uvedene predsedniku Miloradu Dodiku i članovima njegove porodice; i podsticanje javnog preispitivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, posebno Aneksa 10, koji se odnosi na ulogu i ovlašćenja Visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini.

Što se tiče finansijskih obaveza, ugovor koji je potpisan u decembru prošle godine precizira da će RS plaćati fiksnu mesečnu naknadu, pri čemu se 50 odsto godišnjeg iznosa plaća odmah po potpisivanju sporazuma, piše Klix.ba.

„Preostali iznos isplaćuje se kvartalno, u jednakim ratama, s prvim plaćanjem planiranim za 3. april 2025. godine“, stoji u dokumentu. Pored osnovnih troškova, predviđeni su i „opcioni troškovi oglašavanja“ za koje će RS moći angažovati treće strane, uz prethodno dogovoreni budžet. Takođe, postoji „bonus za uspeh“ u slučaju da firma uspešno osigura ukidanje svih sankcija protiv zvaničnika RS-a.

Registracija je datirana na 13. januar – samo nedelju dana pre povratka Donalda Trampa u Belu kuću i znatno pre nego što je njegova administracija započela bilo kakve razgovore sa Rusijom ili Ukrajinom u vezi sa okončanjem rata koji je započeo ruskom invazijom 2022. godine.

Zel, čija se firma specijalizovala za međunarodno pravno zastupanje i koja je ranije zastupala Izraelce suočene sa sličnim pravnim problemima, odgovorio je na upit lista Harec rekavši:
„Informacije koje ste mi dostavili su nepotpune, netačne i samim tim obmanjujuće. Osim toga, ne želim da komentarišem.“
Pisanje Hareca usledilo je nakon posete Dodika Izraelu gde je nakratko bio učesnik antisemitske konferencije, pre nego što su mu organizatori rekli da bi najbolje bilo da je napusti, nakon što su saznali da sud BiH traži raspisivanje međunarodne potrenice za njim.

Kancelarija za kontrolu strane imovine (OFAC) pri Ministarstvu finansija SAD uvela je sankcije Dodiku i povezanim licima zbog navodnog podrivanja Dejtonskog sporazuma i korupcije.

Uticaj u Izraelu

Mark Zel je američko-izraelski advokat i politička figura, poznat po ulozi predsednika organizacije Republicans Overseas Israel i potpredsednika Republicans Overseas, Inc. Sa dubokim korenima u konzervativnim pravnim i političkim krugovima, Zel je razvio značajan uticaj među američkim iseljenicima u Izraelu i održava profesionalne veze u SAD, Izraelu, Iraku, kao i delovima Evrope i Azije.

Zel je bivši pravni partner Daglasa Fejta, ključnog neokonzervativnog političkog stratega i bivšeg zamenika ministra odbrane za politiku u administraciji Džordža Buša mlađeg. Zajedno su osnovali advokatsku firmu Feith & Zell, koja je bila povezana sa američkom vladom i vojnim ugovaračima.

Iako Mark Zel nije registrovan kao klasični lobista prema američkom Zakonu o obelodanjivanju lobiranja (Lobbying Disclosure Act), njegov pravni rad, politički angažman i mreža kontakata deluju u sferi koja se graniči sa lobiranjem.
Nakon američke invazije na Irak 2003. godine, Zel se pridružio Iraqi International Law Group, prvoj međunarodnoj advokatskoj firmi u Bagdadu. Cilj firme bio je da pomogne klijentima da se snađu u ugovorima za obnovu zemlje i investicionim prilikama, sarađujući i sa američkom vladom i sa iračkim prelaznim vlastima.

Zel je dosledno koristio svoj položaj kako bi uticao na američku politiku prema Izraelu, naročito u podršci širenju izraelskih naselja na Zapadnoj obali. Često je kritikovao administracije u Vašingtonu koje nisu bile dovoljno sklone desničarskoj izraelskoj politici, i aktivno je mobilisao republikanske snage u inostranstvu kako bi podstakao čvršći pro-izraelski stav u američkom Kongresu i Beloj kući.

Kroz organizaciju “Republicans Overseas”, Zel je bio jedan od najglasnijih zagovornika ukidanja zakona FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act), tvrdeći da ovaj zakon nepravedno pogađa američke državljane koji žive u inostranstvu. Iako nije zvanično registrovano lobiranje, ovakve aktivnosti vrše politički pritisak na američke zakonodavce.

Zelove aktivnosti često ulaze u sivu zonu – više se radi o uticaju i posredovanju nego o klasičnom lobiranju. On deluje kao most između: republikanskih političara u SAD, interesa izraelskih doseljenika, klijenata sa Bliskog istoka i organizacija dijaspore.