"Odmor bašibozuka" Paje Jovanovića konačno pred Srbima: Šta je bašibozuk?

Delo „Odmor bašibozuka“, dimenzija 41 sa 32.5 centimetra, predstavlja jednu od najlepših slika Jovanovićeve orijentalističke faze, a prikazuje albanskog ratnika, u bogatoj nošnji i pod punom ratnom opremom, dok odmara uz nargilu prekrštenih nogu, ali oštrog pogleda.

Ipak, reč "bašibozuk" mogla bi da vam skrene pažnju i na neke druge detalje u tumačenju slike.

Ko su bili bašibozuci?

Bašibozuci su bili surovi okrutni ratnici i pljačkaši. U doslovnom značenju bašibozuk je onaj čija je glava pokvarena, oštećena, a suštinski onaj bez vođe.

Bašibozuci su bili pripadnici neregularnih vojnih snaga osmanske vojske. Činili su ih uglavnom dobrovoljci, najčešće Čerkezi, Albanci, Kurdi i Romi-muslimani. Bili su poznati po tome da deluju bez discipline, da su okrutni i brutalni pljačkaši, a kako navode iz aukcijske kuće Sotbi od koje je slika otkupljena, regrutovani su na teritoriji današnje Srbije i Albanije.

Država ih je naoružavala i održavala, ali nisu primali platu, već su živeli od pljačke. Nisu imali uniforme ni oznake. Veće vojne operacije im nisu poveravane baš jer nisu bili disciplinovani. A pošto im se nije moglo verovati i bili su nepredvidivi, redovna vojska je povremeno morala da ih nasilno razoružava. Međutim, bašibozuci su često bili korisni u izviđačkim misijama.

Osmanlije su pored redovne vojske imale i te neregularne trupe, plaćenike, na koje su se oslanjali usled širenja carstva.

Pošto platu nisu dobijali, plen od pljačke iz borbe im je je bio motiv.

Zvanično, bašibozuci su otišli u istoriju krajem 19. veka, ali pojedinih samoorganizovanih trupa je bilo i kasnije.

Njihova zloglasna reputacija nastavila je da živi posle njih. Pošto su bili tako nasilni i brutalni, izraz bašibozuk je vremenom na mnogim jezicima dobio kolokvijalno značenje – nedisciplinovani razbojnik- koje se zadržalo i do danas.

Paja Jovanović i bašibozuci

Osim Odmora bašibozuka, Paja Jovanović je je naslikao i delo Dva bašibozuka pred kapijom. Ta slika je prodata u aprilu 2018. godine za nešto više od 531.000 evra i tad je postala najskuplja slika Paje Jovanovića.