Zašto je Bihalji-Merin bio fasciniran Španijom otkriva izložba "Od Druge španske republike do Fransiska Goje"

Predstojeća postavka, čije su kustoskinje Senka Latinović i Danica Đorđević Janković, osvetliće koje su to ličnosti uticale na afinitet koji je Oto Bihalji-Merin gajio spram španske kulture. A među njima su Servantes, Velaskes, Valje-Inklan, Pikaso, Goja...

Posetioci izložbe će moći da vide i kako su izgledale posete Španiji ovog umetnika i intelektualca i to u različitim istorijskim okolnostima: od učešća u Španskom građanskom ratu, do proučavanja Gojinog opusa u madridskom muzeju Prado, nakon pada Franka.

Oto Bihalji-Merin je u mladosti dva puta posetio Španiju – 1932. i četiri godine kasnije. Bili su to periodi velikih političkih previranja koja su obeležila pravac razvoja španskog društva, ali i njegovog ličnog i profesionalnog puta. U prvoj izložbenoj sali biće predstavljeno njegovo kretanje kroz snove i košmare Španije tridesetih godina – događaji kojima je svedočio, susreti koji su ga oblikovali, kao i način na koji su ta iskustva uticala na njegove poglede na politiku, umetnost i život. Ovaj segment izložbe zasnovan je na arhivskoj građi Salona Oto Bihalji-Merin, kao i njegovim ličnim zapisima, esejima i intervjuima.

"Za mene nije bilo alternative – morao sam biti prisutan: najpre u sitnim akcijama đačkog doba, docnije u krupnijim u radničkom pokretu, a zatim u akcijama međunarodne solidarnosti". Tako je, između ostalog, beležio Bihalji prve dve posete Španiji.

A treći put se Bihalji-Merin, inače fasciniran Gojinim opusom, obreo u Španiju u jesen 1976. godine, nedugo nakon smrti generala Franciska Franka. Tokom višemesečnog boravka sa suprugom Lizom, ponovo je posetio Muzej Prado, sagledavajući Gojino stvaralaštvo iz zrelije perspektive, diveći se njegovoj sposobnosti da umetnički izraz prožme snažnom društvenom kritikom. Istraživanja je objedinio u trotomnoj publikaciji o Goji, koja je od 2025. godine dostupna i na srpskom jeziku.

Nije ga zanimao samo Goja, već i Pablo Pikaso, u kojem je prepoznavao simbol epohe, ali i dosledan glas humanizma i otpora. Otuda će na izložbi biti predstavljeno kako su se u njegovom životu preplitali umetnost, istorija i politička borba.

Postavka "Od Druge španske republike do Fransiska Goje" realizuje se u okviru projekta "Oto Bihalji-Merin i Španija" Muzeja naivne i marginalne umetnosti, koji za cilj ima da publici približiti ključne tačke španske kulture, sagledane kroz prizmu života vrsnog jugoslovenskog likovnog kritičara, pisca i svestranog kulturnog radnika. Podsećamo da je i u Galeriji Instituta Servantes otvorena izložba "Tumačiti Goju: Bihalji-Merinova vizija umetnosti".

"Gojina umetnost otvorila je čovečanstvu nove, unutrašnje prostore. Njegove proročke gravure, poput vizija koje donose snovi, ne znaju za vremenske i prostorne granice – one pripadaju budućim vremenima, ako ona ikada dođu", zapisao je svojevremeno Bihalji-Merin.

Ovim projektom Muzej naivne i marginalne umetnosti obeležava i dva jubileja – 280 godina od rođenja Fransiska Goje, i devet decenija od početka Španskog građanskog rata.

U okviru pratećeg programa 15. maja će biti organizovano kustosko vođenje kroz oba izložbena prostora – u 17 sati u Salonu Oto Bihalji-Merin, i u 19 časova u Galeriji Instituta Servantes. Za 18. maj u 18 sati zakazan je razgovor "Heroji solidarnosti: Jugosloveni u Internacionalnim brigadama", u kom će učestvovavati dr Olga Manojlović Pintar i dr Vladan Vukliš, uz moderiranje Senke Latinović.

Izložba "Od Druge španske republike do Fransiska Goje” trajaće do 28. avgusta.