Americi potrebne godine da bi napravila ono što Kina uradi za šest meseci

Piše Dragoslav Rašeta, Novi treći put

Amerika i dalje uživa prednost od 4 miliona tona kada je u pitanju tonaža njene flote, kao i tehnološku superiornost i sposobnost da sa svojom mornaricom projektuje moć daleko od njenih granica, dok se kineska mornarica i dalje ne može nazvati istinski „plavovodnom“. Kineski industrijski kapaciteti, a ne samo veći izdaci za odbranu, su glavni faktor zbog čega Kina sustiže Sjedinjene države, koje počinju da kaskaju za Pekingom.

Najočiglednija prednost Kine jeste masivna mreža modernih brodogradilišta, od kojih većina ima kapacitete za izgradnju ogromnih brodova za komercijalnu upotrebu, poput tankera i kargo brodova. Ova brodogradilišta primenjuju modularne tehnike gradnje koje im omogućavaju istovremenu izgradnju više ratnih brodova dok ekonomija obima dozvoljava serijska proizvodnja standardizovanih dizajna, poput razarača tipa 052D ili fregate tipa 054A.

Beneficije ne izostaju ni od lanaca snabdevanja koji su u potpunosti domaći: od proizvodnje čelika i turbina pa do radarskih sistema i oružja. S obzirom da se gotova sva velika brodogradilišta nalaze pod kontrolom Kineske državne korporacije za brodogradnju, Komunistička partija Kine može da usmerava industrijski kapacitete po potrebi i da veoma brzo preusmeri resurse sa komercijalnih na vojne projekte.

Prethodno navedeni faktori dozvoljavaju Kini da nastavi sa naizgled neprekidnim jačanjem svoje mornarice. Njena flota danas obuhvata preko 40 razarača, 40 fregata, 70 korveta i skoro 60 podmornica, od kojih su mnoge izgrađene u poslednjoj deceniji. Posledice dispariteta u industrijskim kapacitetima u ovom kontekstu podsećaju na odnos snaga koji je postojao između Amerike i njenih protivnika tokom Drugog svetskog rata.
Danas je Sjedinjenim Državama potrebno nekoliko godina(čak i do pola decenije) da proizvedu isto ratnih brodova koliko Kina napravi u svojim efikasnim brodogradilištima za pukih šest meseci.

Američka mornarica ostaje tehnološki daleko najnaprednija mornarička sila na svetu; nosači aviona, kruzeri i podmornice Šeste flote su sa lakoćom odbranili Izrael od iranskih balističkih napada, da bi zatim i uzeli učešće u operaciji „Ponoćni Čekić“ koja je eliminisala nuklearna postrojenja u Natanzu i Fudrou.

Ograničenja

I pored tehnološke i kvalitativne superiornosti, američka mornarica je sve više ograničena svojom industrijskom bazom. Samo nekoliko brodogradilišta, kojima upravljaju kompanije poput „Hantington Ingols“ i „Dženeral Dajnamiks“, gradi američke ratne brodove. Ova brodogradilišta proizvode nekoliko razarača, podmornica ili pomoćnih brodova svake godine. Izgradnja je spora, troškovi su visoki zbog cene kvalifikovane radne snage a proizvodne linije su neretko podložne višegodišnjim kašnjenjima.

Jedan od glavnih „krivaca“ za ovakvu situaciju jeste je Zakon o trgovačkoj mornarici iz 1920. godine, poznatiji kao Džounsov zakon. Namenjen zaštiti američke pomorske radne snage i brodogradnje, zakon zahteva da svi brodovi koji prevoze robu između američkih luka budu izgrađeni, u vlasništvu i sa posadom u SAD. Iako je zakon sačuvao deo domaće komercijalne brodogradnje, to učinjeno na štetu efikasnosti. Rezultat je komercijalni sektor koji gradi samo nekoliko brodova godišnje, uglavnom po mnogo višim cenama od globalnih konkurenata.

Pošto Sjedinjene Države više ne grade veliki broj komercijalnih brodova, već su u ovom sektoru preuzele primat države istočne Azije poput Kine, Južne Koreje i Japana, Americi nedostaje industrijski obim koji bi mogao da podrži rapidnu ekspanziju mornarice, koja bi bila neophodna u scenariju u kojem se Amerika mora da brani svoje pozicije i saveznice u Indo-Pacifiku.

U ovom scenariju, američka mornarica se ne može okrenuti ni „uspavanim“ komercijalnim brodogradilištima jer ih gotovo da više i nema. Nasuprot tome, ogromni komercijalni sektor Kine pruža fleksibilan rezervoar kapaciteta, osoblja i komponenti koje se mogu iskoristiti u vojne svrhe. U slučaju gde Kina ostvari određen stepen vojnog pariteta sa SAD i odluči da izvrši agresiju na Tajvan ili Filipine, ona bi mogla da zameni oštećene brodove ili da poveća izgradnju novih brzinom koju SAD jednostavno danas ne mogu da postignu.

Troškovi rada i regulatorna opterećenja takođe doprinose jazu. Američka brodogradnja je ograničena kompleksnim pravilima nabavke, propisima o zaštiti životne sredine i nedostatkom radne snage dok ovi problemi jednostavno ne more Komunističku partiju Kine. Svaka nova klasa ratnih brodova zahteva godine projektovanja, i još više godina proizvodnje.

Do trenutka kada se prva jedinica pokrene, često je već prekoračena i kasni sa rokom; najbolji primer u skorijoj istoriji je bio projekat izgradnje „Zumvalt“ klase brodova, koje je odlikovala američka tehnološka superiornost, ali i prethodno spomenuti američki problemi, te je umesto početno planiranih 32 broda, Amerika proizvela samo 3 „Zumvalta“ i vratila se proizvodnji starije klase.

Uprkos ovim nedostacima, Sjedinjene Države i dalje uživaju jasnu superiornost u ključnim oblastima. Jedanaest američkih nosača aviona na nuklearni pogon, naoružani lovcima pete generacije ostaju neprikoslovena prednost. Kina trenutno poseduje samo dva „drevna“ nosača aviona na konvencionalni pogon, dok njen nuklearni prvenac, „Fuđen“, i dalje prolazi kroz svoje prve pomorske vežbe. Američki nosači aviona imaju veći domet, veći kapacitet aviona i možda najvažnije: decenije operativnog iskustva iza sebe.

Sjedinjene Države takođe prednjače u broju podmornica na nuklearni pogon, sa preko 50 jurišnih podmornica i 14 podmornica sa balističkim raketama. Kineske nuklearne podmornice, iako se poboljšavaju, ostaju slabijih kapaciteta; bez američkih „stelt“ tehnologija. Stožer superiornosti američke mornarice ostaje i globalno raspoređivanje njenih snaga, kao i visok stepen integrisanih udarnih sposobnosti.
Ipak, prednost Kine nije u zameni ovih strateških platformi; već u proizvodnji brodova „srednje kategorije“ koji popunjavaju ostatak flote. Razarači, fregate, korvete i brodovi za podršku ne mogu da pariraju supernosaču aviona poput „Džeralda Forda“ po snazi, ali mogu da ih nadjačaju brojevima, posebno blizu „kuće“ u Južnom ili Istočnom kineskom moru.

Obnova američke brodogradnje zahteva dugoročnu nacionalnu strategiju

U pomorskom sukobu oko Tajvana, Južnog kineskog mora ili bilo gde drugde u Indo-Pacifiku, ishod neće biti odlučen isključivo na osnovu toga čiji su brodovi bolji, već će zavisiti i od toga ko može brže da nadoknadi gubitke i ko može da održava flote snabdevenim i operativnim.

Trenutno, Kina pobeđuje u toj trci. Njena proizvodnja ratnih brodova, u kombinaciji sa brzo rastućom obalskom stražom i pomorskom paramilicijom, daje joj ogromno prisustvo u ključnim ratištima. Sjedinjene Države mogu da projektuju moć globalno, ali rapidno povećanje broja operativnih ratnih brodova u scenariju opšteg rata sa Kinom ostaje izazov.

Obnova američke brodogradnje zahtevaće dugoročnu nacionalnu strategiju: veća ulaganja u infrastrukturu brodogradilišta, revitalizovanu industriju komercijalnog brodarstva, preispitivanje zakona poput Zakona o Džonsu i bolju integraciju sa savezničkim industrijskim bazama u zemljama poput Japana i Južne Koreje.

Bez takve strategije, SAD rizikuju da budu brojčano nadjačane. U modernom mornaričkim sukobima, kao što nam je Pacifički teatar za vreme Drugog svetskog rata pokazao, kvantitet često ima svoj poseban kvalitet. Ako Sjedinjene Države žele da ostanu pomorska supersila, moraju ne samo da nadmaše svoje rivale u kvalitetu, već i u kvantitetu.