Nešto što se desilo skoro 300 godina posle rođenja Isusa Hrista najviše je doprinelo širenju hrišćanstva

Ako je Novi zavet verodostojan, Isus je uspeo da postigne mnogo tokom svog kratkog života. Ali, uprkos svim mudrim rečima, dobrim delima i čudima – a da ne spominjemo obećanje večnog života – Hrist je u trenutku kada su ga Rimljani razapeli 33. godine bio samo vođa nepoznate sekte judaizma, piše Džonatan Kenedi za "Guardian".

Biblija navodi da je Isus imao 120 sledbenika u trenutku svog uzašašća na nebo. Petrovim propovedanjem taj broj je porastao na 3.000 do kraja dana – ali taj eksponencijalni rast nije se nastavio.

Kada Jevreji u Palestini nisu masovno prihvatili hrišćanstvo, Isusovi sledbenici okrenuli su se nejevrejima. Postigli su određeni uspeh, ali velika većina ljudi širom carstva nastavila je da se moli rimskim bogovima.

Prema Bartu D. Ehrmanu, autoru knjige Trijumf hrišćanstva, u carstvu je oko 200. godine živelo oko 150.000 hrišćana, što je činilo 0,25% populacije.

Međutim, krajem trećeg veka dogodilo se nešto izvanredno. Broj hrišćanskih sahrana u rimskim katakombama naglo je porastao. Isto tako, češće se sreću hrišćanska imena u papirima sačuvanim u sušnim pustinjskim uslovima u Egiptu. Hrišćanstvo je postalo masovni fenomen. Do 300. godine nove ere, u Rimskom carstvu bilo je oko 3 miliona hrišćana.

Car Konstantin 312. godine prešao je u hrišćanstvo. Nedelja je postala dan odmora. Javna sredstva korišćena su za izgradnju crkava, uključujući Crkvu Vaskrsenja u Jerusalimu i staru baziliku Svetog Petra u Rimu. Zatim, 380. godine, hrišćanstvo je postalo zvanična religija carstva.

U isto vreme, paganizam je pretrpeo ono što je Edvard Gibons nazvao „potpunim istrebljenjem“. Kao da su stari bogovi, koji su dominirali grčko-rimskim religijskim životom od Homerovog doba, jednostavno nestali.

Da Rimljani nisu tako oduševljeno prihvatili Isusovu poruku u trećem i četvrtom veku, teško je zamisliti alternativni put kojim bi hrišćanstvo preraslo u svetsku religiju. Da bismo razumeli uzroke ove monumentalne promene, moramo razmotriti zašto je rimsko društvo bilo tako spremno da odbaci svoj stari verovski sistem i prihvati novu religiju upravo u to vreme.

Na svom vrhuncu, Rimsko carstvo protezalo se od Hadrijanovog zida do Crvenog mora i od Atlantskog okeana do Crnog mora. Glavni grad carstva imao je oko milion stanovnika. Aleksandrija je imala oko polovinu tog broja, dok su Antiohija i Kartagina imale nešto više od 100.000 stanovnika.

Roba i ljudi su se kretali širom Sredozemlja, iako su trgovci odlazili mnogo dalje. Ova veličina, povezanost i urbanizacija činili su rimski svet izuzetnim; ali su takođe stvorili savršene uslove za širenje razarajućih pandemija.

Kiprijanova kuga prvi put je zabeležena u Egiptu 249. godine. Pandemija je pogodila Rim 251. godine i trajala je najmanje dve decenije. Neki istoričari tvrde da je izazvala period političke nestabilnosti i ekonomske krize poznat kao Kriza trećeg veka, koja je skoro dovela do kolapsa carstva. Za druge istoričare, Kiprijanova kuga bila je samo jedan aspekt ove drevne „polikrize“.

Ne možemo sa sigurnošću utvrditi identitet patogena. Biskup Kiprijan iz Kartagine, po kome je pandemija dobila ime, opisao je simptome poput visoke temperature, povraćanja, dijareje i krvarenja iz ušiju, očiju, nosa i usta. Na osnovu ovog opisa, najverovatnije je u pitanju bila virusna hemoragijska groznica slična eboli. Prema jednom hroničaru, u najgorem trenutku pandemija je u glavnom gradu ubijala 5.000 ljudi dnevno. Procene sugerišu da je populacija Aleksandrije pala sa oko 500.000 na 190.000. Čak i uz pretpostavku preuveličavanja, bila je to očigledno strašna pandemija.

Kada vam prijatelji, porodica i komšije umiru, a postoji realna šansa da ćete i sami umreti, prirodno je zapitati se zašto se to dešava i šta vas čeka u sledećem životu. Istoričar Kajl Harper i sociolog Rodni Stark tvrde da je hrišćanstvo doživelo procvat tokom Kiprijanove kuge jer je pružalo utešniji vodič za život u tim uznemirujućim vremenima.

Grčko-rimska božanstva bila su ćudljiva i ravnodušna prema patnji. Kada bi Apolon bio ljut, sišao bi sa Olimpa i nasumično slao strele kuge među smrtnike. Pagani su prinosili žrtve da ga umilostive. Oni koji su mogli, bežali su.

Paganizam je pružao malo utehe onima koje je bolest pogodila. Stari bogovi nisu nagrađivali dobra dela, pa su mnogi pagani napuštali bolesne, ostavljajući ih „napola mrtve na putu“, prema rečima biskupa Dionisija, patrijarha Aleksandrije. Smrt je bila neprivlačna perspektiva, jer je značila nesigurno postojanje u podzemnom svetu.

Nasuprot tome, Isusova poruka nudila je smisao i nadu. Patnja na Zemlji bila je test koji je pomagao vernicima da uđu u raj nakon smrti. Večni život u raju bio je veliko obećanje, ali hrišćanstvo je pružalo i drugu, opipljiviju korist.

Hrišćani su bili očekivani da pokažu ljubav prema Bogu kroz dela ljubaznosti prema bolesnima i siromašnima. Ili, kako je Isus rekao: „Šta god učiniste jednom od ove moje najmanje braće, meni učiniste.“

Ohrabreni obećanjem života posle smrti, hrišćani su ostajali i pomagali. Dionisije opisuje kako su, „ne mareći za opasnost, preuzimali brigu o bolesnima, zadovoljavajući sve njihove potrebe“. Rani hrišćani su spasili mnoge bolesne pružajući im vodu, hranu i sklonište. Čak i danas, hidratacija i ishrana važni su elementi smernica Svetske zdravstvene organizacije za lečenje ebole.

Kao što Stark i Harper ističu, činjenica da su mnogi hrišćani preživeli, kao i da su hrišćani uspevali da spasu pagane koje su njihove porodice napustile, pružila je najbolji regrutni materijal za bilo koju religiju: „čuda“.

Bez tih čuda, Rimljani ne bi tako entuzijastično prihvatili Isusovu poruku, a hrišćanstvo bi verovatno ostalo nepoznata sekta. U toj alternativnoj stvarnosti, verovatno bismo i dalje ukrašavali domove zimzelenim biljkama kao simbolom otpornosti prirode i vitalnosti tokom zime. Priča o rođenju Hristovom, međutim, bila bi izgubljena u prašini istorije.