Energija, veština, preciznost i kritički kontinuitet Vladislave Gordić Petković u vrednoj knjizi "Memorijska pena: raščitavanja"

Piše: Mladen Jakovljević

Vladislava Gordić Petković, „Memorijska pena: raščitavanja“, Kulturni centar Novog Sada, 2025

U uvodnoj napomeni, autorka pojašnjava da je metafora memorijske pene inspirisana potrošačkom tehnologijom, ali da njena vrednost leži u sposobnosti prilagođavanja, preraspodele pritiska i podrške čitalačkom iskustvu, što u ovoj knjizi izrasta u interpretativno fleksibilan a i metodološki koherentan model za razumevanje (procesa tumačenja) književnog dela.

Iz stranih književnosti

U prvom tematskom bloku, „Iz stranih književnosti“, nalaze se tekstovi posvećeni autorima čije se poetike i kulturni konteksti značajno razlikuju, ali koje povezuje zanimanje za granice egzistencijalnog iskustva, identiteta i percepcije stvarnosti. U prilogu o romanu „Starac i more“ Ernesta Hemingveja more se tumači kao egzistencijalni izazov i prostor patnje, iskušenja i usamljenosti, pri čemu upravo ambivalentnost samog mora kao prirodne sile razotkriva snagu i ranjivost junaka. Tekst „Realizam i grad: ironična i nostalgična urbanost savremenog anglofonog romana“ razvija složenu sliku grada kao prostora nade i distopije, ali i kao „nekropolisa“ i „retropolisa“, mesta gubitka i nostalgije u brojnim delima, uključujući priču „Knjiga mrtvih Severnog Londona“ Vila Selfa i romane „Usne od somota“ Sare Voters, „Londonska polja“ i „Trudna udovica“ Martina Ejmisa i „Šetnja s muškarcima“ En Biti.

U „Jezičkoj odiseji senzibilnog uma“ autorka raščitava književnu projekciju ograničene perspektive autistične devojčice u romanu „Balerina, balerina“ Marka Sosiča, dok prozu Alekseja Slapovskog tumači kroz prizmu postmodernističke percepcije sveta. U eseju o romanu Olge Tokarčuk „Vuci svoje ralo po kostima mrtvih“, Vladislava Gordić Petković prepoznaje fuziju ekokritičkog angažmana i alternativne epistemologije zasnovane na astrologiji i (re)interpretaciji Blejkovog pesničkog nasleđa, dok tekst o Sali Runi i njenim savremenicama težište stavlja na liminalnost tela, granice intimnosti i značaj ginokritičkog pristupa u savremenoj književnosti.

Novi Sad i ostali

Drugi tematski blok, „Novi Sad i ostali“, povezuje autore iz novosadskog književnog kruga koji su do autorke došli „najčešće lepim sticajem okolnosti“. Prilog „Od Tišme do Tišme“ okuplja autore iz novosadskog književnog prostora u kojem se sudbine pojedinaca ukrštaju sa istorijskim lomovima i traumama političkih promena, dok se u segmentu „Živi snovi i mrtvi čvorovi: dramska topografija Marije Karaklajić“ analizira raznovrsnost dramskog opusa ove autorke i načini kako ona u njemu tematizuje ljudska iskustva. Tekst „Svratiti u smrt“ posvećen je romanu Mladena Jakovljevića „Izbledele duše“, u kojem autorka prepoznaje savremeni mortalitet u tradiciji ars moriendi, čime roman uključuje u širi književni i kulturni kontinuitet promišljanja o smrti kao egzistencijalnom i narativnom izazovu.

Naredni tematski blok „Četiri pesnikinje“ okuplja tumačenja poezije Tanje Stupar Trifunović, Mirjane Stefanović, Tanje Kragujević i Nine Živančević. Četiri teksta, nastala kao pogovori njihovim knjigama, razvijaju interpretativni okvir zasnovan na afirmaciji ženskog iskustva kao ključnog motiva savremene artikulacije identiteta.

Poezija Tanje Stupar Trifunović iščitava se kao snažan odgovor na potiskivanje ženskog iskustva, dok se dela Mirjane Stefanović tumače u kontekstu hemingvejevske ekonomije izraza, ali i emocionalne upečatljivosti i snage svakodnevnog jezika. U poeziji Tanje Kragujević čitanje postaje proces dijaloga i primicanja neuhvatljivom, dok se knjiga eseja Nine Živančević „Veštačka inteligencija i prirodna glupost“ sagledava u kontekstu višestranog autorskog identiteta i raznovrsne poetike.

Savremena regionalna proza

Poslednji tematski blok, „Prikazi(vanja)“, sadrži petnaest kritičkih osvrta na savremenu srpsku i hrvatsku prozu, kojima autorka pojedinačna dela stavlja u širi kulturni i književni kontekst, bilo da je reč i pitanjima traume, identiteta, nasleđa, sećanja, percepcije, ili individualne i društvene transformacije. Raspon autora, od Melinde Nađ Abonji, Saše Ćirića i Milice Vučković do Vladimira Kopicla, Kristiana Novaka i Monike Herceg, svedočanstvo je o nizu dela koja reflektuju ključne tendencije savremene regionalne proze.

Knjiga „Memorijska pena: raščitavanja“ potvrđuje kritički kontinuitet i preciznost Vladislave Gordić Petković, kao i njenu energiju i veštinu da različite književne pojave poveže u dinamičan model tumačenja zasnovan na prilagodljivosti i otvorenosti. U memorijskoj fleksibilnosti književne i interpretativne pene čitanja i raščitavanja uočavamo jednaku spremnost za uranjanje u tradiciju, sagledavanje njenih otisaka u savremenoj prozi, ali i nova čitalačka (pre)oblikovanja, što ovu knjigu čini izuzetno vrednim doprinosom savremenoj književnoj kritici.