"Sabrali smo ispred Andrićeve kuće i Palestinu i Ukrajinu i Bosnu": Izdvajamo naslove iz dokumentarne selekcije Herceg Novog

Piše: Dejan Šapić

Uz najnovija regionalna filmska ostvarenja, izbor najboljih naslova evropske kinematografije, studentske filmove, nove TV serije, kao i program posvećen filmskoj industriji - Montenegro Film Rendezvous, posebnu pažnju zaslužuje Selekcija dokumentarnog filma sa ostvarenjima autora iz celog sveta, koja kreativno promišljaju današnjicu. Program se održava u dvorištu Kuće nobelovca Iva Andrića i biće otvoren 23. Avgusta. Biće tu tematski raznovrsni filmovi, među kojima su 24 ostvarenja koja se takmiče za “Zlatnu mimozu”, i još dva van konkurencije. Selektor, reditelj Vladimir Perović istakao je da je ovogodišnja selekcija jača nego ikada:

- Sabrali smo ispred Andrićeve kuće i Palestinu i Ukrajinu i Bosnu i Kosovo, i globalno zagrevanje i ženska pitanja, i probleme međupola i odrastanja, i nasleđe kolonijalizma i brisanje istorijskog sećanja, i dečji ugao gledanja i digitalne snove, i porodicu, otuđenje, ali i ljubav. I mnogo toga još…

O nagradama će odlučivati žiri u sastavu – rediteljka i glumica Pegah Ahangarani, reditelj Geregin Zakoyan, rediteljka i festivalska programerka Rada Šešić, direktor fotografije Miloš Jaćimović i novinar Nikola Marković.

Program je raznolik kako po temama koje autori obrađuju tako i stilskom pristupu i filmskom jezikom sa kojim jednostavno komuniciraju sa publikom. Nisu komercijalnog karaktera i ne pretenduju da imaju propagandni uticaj navijajući za određenu stranu što je posebno važno u odabranim filmovima koji obrađuju ratove u Ukrajini, Gazi pa čak i jedan film koji se dešava na Kosovu “Vjerujem da me portret spasio” koji potpisuje reditelj i scenarista Alban Muja. Dvadeset pet godina nakon što je otet tokom rata na Kosovu, slikar Skender Muja donosi priču dok je bio zarobljen sa albanskim civilima iz Mitrovice u nekadašnjoj školi pretvorenoj u pritvorski centar i to na nesvakidašnji duhovit način.

Kao posebna celina izdvojili su se filmovi o ženskim pitanjima i autentičnim pogledima iz različitih krajeva sveta.

Među njima svakako je napoznatiji Džej Rozenblat nezavisni američki filmski umetnik sa preko dvadeset pet snimljenih filmova. Usredsređen je na istraživanje emocija i psihologiju junaka. Bitan podatak je da je se ranije bavio psihoterapijom što je vidno u njegovom filmskom opusu. Dva puta je nominovan za Oskara za filmove “How Do You Measure a Year?” i “When We Were Bullies” oba iz 2021. koji se mogu pogledati na HBO platformi. U okviru takmičarske selekcije prikazuje se njegovo novo ostvarenje “Otkucaju srca” gde Džej Rozenblat je sa svojom partnerkom Stefani Rap otkriva sopstvene živote i naručito njenu, partnerkinu intimu. Snimljen pre 25 godina, kao spoj kućnih video zapisa predstavlja sirov uvid u intimu njegove partnerke i svedoći o međusobnim sukobima, nedoumicama i odlukom da postanu roditelji.

“Žene Narodnog fronta” Ivane Todorović je snimljen u dnevnoj bolnici GAK „Narodni front“ u Beogradu. Srpsku premijeru imao je na festivalu Beldocs gde je autorka istakla da film kroz intimne i ogoljene priče pacijenata istražuje duboku vezu između ljudskog uma i tela. Prikazuje iskustva ženskog tela kroz različita životna razdoblja. Fokusira se na momente u kojima su žene najranjivije pokazujući njihovu unutrašnju snagu i posebno ukazuje na važnost ženske solidarnosti i uzajamne podrške. Obrađene su ispovesti različitih žena kroz bolne i generacijama potisnute teme o stidu i samoći vezanih za žensko zdravlje. Insistirajući da se ne vide lica učesnica u filmu, autorka je tako pocrtala univerzalnost tema o kojima one svedoče.

Treći film koji izdvajamo je neobično svedočanstvo Marije Rohas Arias vizuelne umetnice i filmske rediteljke koja radi sa arhivskim materijalima nastojeći da artikuliše stvarnost vezanu za događaje iz prošlosti. U filmu “Film o bedževima” (Kolumbija, Portugal) zajedno sa rediteljem Andresom Žuradom pretvara pronađenu kolekciju znački autorkinog dede revolucionara U svedočanstvo borbe protiv portugalskog fašističkog i kolonijalnog režima.