"Ovo je nezapamćena situacija u našoj istoriji": Članovi Narodnog pozorišta u pismu SANU traže podršku u zahtevima za smenu uprave i ministra kulture

U pismu članovima Srpske akademije nauka i umetnosti dramaturg Željko Hubač najpre podseća da od kako je nakon smrti Kneza Mihaila Nacionalni teatar u Srbiji započeo rad u današnjoj zgradi 1869. godine, Narodno pozorište u Beogradu nije radilo u ovakvim okolnostima kakve su danas.

Osnivač, kako napominje Hubač, namerno opstruiše osnovne delatnosti, odnosno umetnički proces.

"Istorija Narodnog pozorišta pamti krizne godine neposredno nakon osnivanja, kada je teatar zatvaran zbog nedostatka novca, pamti i prekid rada tokom Prvog svetskog rata, napuštali su umetnici Narodnog svoju zgradu zbog oštećenja koje je pretrpela tokom aprilskog bombardovanja 1941, a i zbog rekonstrukcije osamdesetih godina prošlog veka, ali u svim takvim okolnostima postojali su vidni napori države Srbije da se kriza prevaziđe, kao i zaposlenih u Nacionalnom teatru koji su, podsećamo, umetnički proces uspeli da održe i tokom NATO agresije 1999. godine", piše dramaturg.

U ovom veku, kako dalje navodi, taj umetnički proces je, posebno u Drami koja čini dve trećine repertoara Narodnog pozorišta, u više navrata kao rezultat imao značajne rezultate koji su bili potvrđeni kako u zemlji, tako i u regionu, ali i šire.

"Više stotina umetničkih priznanja na prestižnim festivalima poput Bitefa, Sterijinog pozorja, sarajevskog MESS-a, Dana satire u Zagrebu, Festivala malih formi u Rijeci, Međunarodnih teatarskih festivala u Podgorici, Tivtu, Budvi, Skoplju, ali i u Londonu, Budimpešti, Stokholmu, Pekingu i dr. postavili su nas na mapu svetski prepoznatljivih pozorišnih kuća, a naše učešće na reviji najznačajnijih evropskih teatara u Klužu, koprodukcije sa Kraljevskim dramskim teatrom Dramaten iz Stokholma, Nacionalnim teatrom iz Kopenhagena, kultnim nemačkim teatrom iz Baden Virtemberga, Nacionalnim teatrom Katalonije iz Barselone, Nacionalnim teatrom iz Soluna, kao i premijere na otvaranju Bergman festivala u Stokholmu, ali i na Epidaurusu, predstavljaju svojevrsnu krunu tog umetničkog uzleta", ukazuje u pismu.

I umesto ulaganja osnivača u razvoj već potvrđenih kvaliteta, umetnici Narodnog pozorišta su sredinom ove godine, podseća članove SANU, doživeli da Ministarstvo kulture, predvođeno Nikolom Selakovićem, smeni upravu i Upravni odbor, koji su dobro radili svoj posao, i postavi na čelo "nekompetentne ljude, poput Dragoslava Bokana, koji su u kratkom periodu ozbiljno narušili ugled Narodnog pozorišta kako na domaćem, tako i na međunarodnom planu".

"Ministarstvo kulture i uprava Narodnog pozorišta, uz podršku Upravnog odbora, su neposredno nakon otvaranja sezone, 3. oktobra, protivpravno, bez odluke nadležnih organa za protivpožarnu zaštitu, sa politikantskim motivima zatvorili zgradu pozorišta na više od dva meseca, tokom kojih su diskriminisali članove ansambla Drame ne dozvoljavajući im da se, poput drugih kolega, bave svojom osnovnom delatnošću u zgradi Pozorišta. Pre i nakon tog perioda 'vlasnici vlasti' u Narodnom pozorištu su donosili pravilnike koji su, protivno Ustavu Republike Srbije i međunarodnim konvencijama o ljudskim pravima ograničavali umetnicima pravo na izražavanje društveno-političkog stava, ali su i ograničavali slobodu kretanja tih istih umetnika unutar Pozorišta, a članovi ansambla Drame su od strane predsednika Upravnog odbora Dragoslava Bokana u kontinuitetu u javnosti šikanirani, vređani, naše mlade kolege glumice i glumci su diskriminisani, a sličan vokabular je bio upućen i pojedinim regionalnim partnerima našeg teatra, sa kojima smo godinama ostvarivali značajnu umetničku razmenu, što je dovelo do zastoja u međunarodnoj saradnji, ali i do potpunog urušavanja planiranog repertoara novih premijera u Drami, s obzirom da su brojni autori iz različitih razloga odložili ili odbili saradnju sa Narodnim pozorištem u Beogradu u ovom trenutku".

Zbog svega navedenog Drama Narodnog pozorišta u Beogradu, najznačajnija institucija teatarskog života u Srbiji, dovedena je u situaciju koja je nezapamćena u njenoj istoriji.

"Mi, naime, zbog očigledne opstrukcije umetničkog procesa osnivača, koja je posledica pre svega nekompetentnosti, ali i po našem mišljenju evidentne i neshvatljive zlonamernosti, u ovom trenutku ne znamo kada ćemo, da li ćemo, u kojim uslovima i sa kojim kapacitetima, s obzirom da se preti disciplinskim merama, prekidom saradnje sa umetnicima koji nisu u stalnom radnom odnosu, imati dramsku premijeru u 2026. godini".

Na kraju Željko Hubač, uz podršku izrazite večine članova i saradnika Drame Narodnog pozorišta u Beogradu, poziva SANU da im, "kao institucija od ugleda, ali i kao pojedinci, pruže javnu podršku". I to podršku u njihovim zahtevima za hitnu smenu ministra kulture Nikole Selakovića, kompletne uprave Narodnog pozorišta i Upravnog odbora:

"To je, uvereni smo, preduslov za uspostavljanje umetničkog procesa u Nacionalnom teatru koji je od izuzetnog značaja za kulturni život Republike Srbije. Takođe, pozivamo vas da nam, na način koji smatrate kao primeren, pomognete u našoj nameri da se u budućnosti izborimo za uslove rada dostojne kvaliteta i potencijala umetnika Narodnog pozorišta u Beogradu, koji su, kako smo vam to u ovom pismu argumentovano izložili, prepoznati i potvrđeni".