Ko je majka Zohrana Mamdanija? Njen film bio je nominovan za Oskara, a onda je odbila da režira "Harija Potera"

Mira Nair (68), smatra se jednom od najuspešnijih nezavisnih filmskih rediteljki svoje generacije — autorkom koja je skromne budžete pretvarala u umetnički hvaljene i komercijalno uspešne filmove, a da nikada nije pristala na kompromis kada je reč o njenoj umetničkoj viziji.

Nair je probila barijere 1988. godine filmom "Salaam Bombay!", realističnim prikazom ulične dece u Mumbaju snimljenim za samo 450.000 dolara, koji je globalno zaradio oko 7,4 miliona. Film je nominovan za Oskara za najbolji strani film, osvojio Caméra d’Or u Kanu i postao tek drugi indijski film u istoriji nominovan za Oskara. Od prihoda, Nair je osnovala humanitarnu organizaciju Salaam Baalak Trust, koja i danas pomaže deci na ulicama Delhija i Mumbaja.

Rođena 15. oktobra 1957. u Rurkelu, u Indiji, Nair je studirala na Univerzitetu u Delhiju i Harvardu, pre nego što je prešla iz glume u dokumentarni film, nakon kursa koji je pohađala na MIT-u kod pionira cinéma vérité pristupa, Ričarda Likoka. Osnovala je svoju producentsku kuću Mirabai Films 1989. godine, zadržavši potpunu kreativnu kontrolu nad projektima koji istražuju identitet, dijasporu i glasove onih koji su često zanemareni.

Njen film iz 1991. godine, "Mississippi Masala", sa Denzelom Vošingtonom i Saritom Čauduri u glavnim ulogama, zaradio je 7,3 miliona dolara i osvojio nagradu za najbolji originalni scenario na Venecijanskom filmskom festivalu. Tokom istraživanja za taj film u Ugandi, Nair je upoznala svog budućeg supruga, političkog naučnika Mahmuda Mamdanija, oca Zohrana Mamdanija.

Najveći komercijalni uspeh postigla je 2001. godine filmom "Monsoon Wedding". Snimljen za oko 1,5 milion dolara i završen za samo 30 dana ručnim kamerama, film je postao globalni fenomen i zaradio više od 30 miliona dolara širom sveta. Samo u SAD ostvario je prihod od 13,9 miliona, čime je postavio rekord za indijski film u Severnoj Americi koji je ostao neoboren do 2017. godine. Nair je time postala prva žena u istoriji koja je osvojila Zlatnog lava, najvišu nagradu Venecijanskog festivala, piše Fortune.

„Ova nagrada je za Indiju, moju voljenu Indiju, moju večitu inspiraciju,“ rekla je Nair primajući priznanje.

Američki filmski kritičar Rodžer Ebert ocenio je film sa 3,5 od 4 zvezdice, nazvavši ga „jednim od onih radosnih filmova koji preskaču nacionalne granice i slave univerzalnu ljudsku prirodu.“

Nair je potom režirala raznovrsne projekte, uključujući "Vanity Fair" (2004) sa Ris Viterspun, "The Namesake" (2006) prema romanu Džumpe Lahiri, i Diznijev "Queen of Katwe" (2016) sa Lupitom Njongo i Dejvidom Ojelovom, koji je dobio 94% pozitivnih ocena na Rotten Tomatoesu. Zanimljivo, njen sin, novi gradonačelnik Njujorka, Zohran Mamdani, bio je muzički supervizor filma "Queen of Katwe" i za to bio nominovan od strane Udruženja muzičkih supervizora.

Tokom karijere Nair je odbijala komercijalne ponude kako bi sačuvala umetnički integritet - poznato je da je odbila ponudu studija Warner Bros. da režira "Harry Potter and the Goblet of Fire", odlučivši se umesto toga za "The Namesake". Na Jaipur Literature Festivalu 2018. godine rekla je da joj je u toj odluci pomogao tada četrnaestogodišnji Zohran.

Osim filma, Nair se posvetila i društvenom angažmanu. Osim Salaam Baalak Trusta, osnovala je i Maisha Film Lab 2004. godine, besplatan program obuke za mlade istočnoafričke filmske stvaraoce. Indijska vlada joj je 2012. dodelila Padma Bhushan, treće najviše civilno priznanje u zemlji.

Nair je tokom karijere bila nominovana za dva Oskara, dve BAFTA nagrade, dve César nagrade i više puta nagrađivana u Kanu i Veneciji. Njeni filmovi poznati su po spoju dokumentarističkog realizma i bogatih kulturnih tekstura, kao i po istraživanju identiteta i pripadnosti.

Sa 68 godina, Nair i dalje aktivno režira. Nedavno je predstavila film "Cactus Pears" za severnoameričko tržište i radi na muzičkoj adaptaciji filma "Monsoon Wedding".

Karijera Mire Nair stoji kao kontrapunkt tipičnim holivudskim pričama o uspehu — umesto da juri blokbastere, gradila je reputaciju stvarajući filmove koji su donosili umerene prihode, ali ogroman kulturni i umetnički uticaj. Filmovi "Salaam Bombay!", "Mississippi Masala" i "Monsoon Wedding" zajedno su koštali manje od sedam miliona dolara, a zaradili više od 45 miliona širom sveta i osvojili brojne nagrade.

Njeno bogatstvo procenjuje se na oko pet miliona dolara — skromno u poređenju s holivudskim gigantima, ali u potpunosti zasluženo zahvaljujući autentičnom, hrabrom stvaralaštvu.

U jednom intervjuu iz 2013. godine, Nair je svog naslednika Zohrana opisala kao „moj kiseonik, moje gorivo“, dok je govorila o filmu "The Reluctant Fundamentalist", koji je, prema njenim rečima, posebno odjeknuo kod mladog Mamdanija i oblikovao njegov politički pogled na svet.