Pre tačno sto godina je rođen čuveni Mikis Teodorakis: Sjajni kompozitor i veliki prijatelj Srbije

Za građane Srbije, Mikis Teodorakis nije bio samo autor muzike za film „Grk Zorba“, već i iskreni prijatelj. Tokom NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije 1999. godine, Teodorakis se otvoreno suprotstavio intervenciji, nazivajući je zločinačkom i nelegitimnom. Učestvovao je na protestnim skupovima i održao humanitarni koncert protiv bombardovanja, šaljući poruku solidarnosti sa srpskim narodom.

„Jugoslaviju bombarduju da bi srušili ono poslednje što je ostalo nezavisno i slobodno“, govorio je tom prilikom, dodajući da „oni koji danas bombarduju Beograd, sutra će bombardovati Atinu, ako to bude odgovaralo njihovim interesima“.

Teodorakis je neretko isticao da je Jugoslavija bila žrtva američkog imperijalizma i NATO agresije, a posebno je osuđivao demonizaciju srpskog naroda u zapadnim medijima. Bio je uveren da se iza humanitarnih fraza kriju ekonomski i geopolitički ciljevi velikih sila.

Američki imperijalizam i “koreni zla”

Njegov kritički odnos prema Sjedinjenim Američkim Državama nije bio vezan samo za Balkan. Tokom decenija je više puta govorio o „američkoj agresiji“ u Vijetnamu, Latinskoj Americi, Iraku i Palestini. Tokom invazije na Irak 2003. godine nazvao je Amerikance „kukavicama i ubicama naroda sveta“, a sve one koji sa njima sarađuju „saučesnicima zločina“.

„Amerika ne donosi demokratiju – donosi bombe“, govorio je s gnevom. Bio je duboko uveren da su koreni svetskog zla u imperijalističkoj politici Vašingtona i da je globalna dominacija SAD pretnja miru i pravdi.

Glas protiv svih diktatura

Teodorakis je bio i lični svedok represije. Tokom vojne hunte u Grčkoj (1967–1974), njegova muzika bila je zabranjena, a on uhapšen, mučen i interniran u logore. Uprkos tome, nikada nije ćutao. U izgnanstvu je postao simbol otpora, zajedno sa Melinom Merkuri, i neumorno je govorio o tiraniji, bilo da je dolazila s istoka ili zapada.

Njegova politička orijentacija bila je levo orijentisana, povezan sa Komunističkom partijom Grčke, ali se povremeno taktički uključivao i u šire političke koalicije kako bi doprineo stabilizaciji grčkog društva. Bio je poslanik, ministar, ali uvek pre svega – umetnik otpora.

Muzičko nasleđe

Kao kompozitor, Teodorakis je autor više od hiljadu dela – simfonija, opera, baleta, filmske muzike, ali i pesama koje su postale himne slobode. Njegova „Balada o Mauthauzenu“, posvećena žrtvama Holokausta, često se navodi kao jedno od najlepših muzičkih dela ikada napisanih o stradanjima u koncentracionim logorima. Njegova saradnja sa pesnicima poput Jorgosa Seferisa, Odiseasa Elitisa i Jakovosa Kambanelisa stvorila je jedinstvenu sintezu poezije i muzike.

Najširoj publici ipak je najpoznatiji po muzici iz filma „Grk Zorba“ (1964), a čuveni sirtaki koji je komponovao postao je gotovo sinonim za Grčku samu.

Teodorakis i Balkan

Malo koji umetnik iz inostranstva je toliko poštovan u zemljama bivše Jugoslavije kao Mikis Teodorakis. Njegova muzika često se izvodila, njegove reči su se citirale, a njegova hrabrost bila je inspiracija umetnicima i političarima. Teodorakis nije bio samo grčki kompozitor – bio je umetnik Balkana, Evrope, sveta.

U Beogradu, Sarajevu, Zagrebu i Skoplju njegova dela se i dalje slušaju, a njegovi stavovi o pravdi, slobodi i dostojanstvu malih naroda zvuče jednako snažno danas kao i pre decenija.