Pola milijarde evra iz budžeta za ekstremističku stranku AfD

Međutim, pogled na način finansiranja političkih partija u Nemačkoj daje sasvim drugačiju sliku. AfD u velikoj meri profitira od državnog novca. Samo u periodu od 2025. do početka 2029. godine, tokom aktuelnog saziva Bundestaga, ova stranka će za stranački i parlamentarni rad dobiti oko pola milijarde evra iz državnih sredstava.

Novac dolazi iz više izvora, jer nemačka država finansijski podržava političke stranke kao temelj parlamentarne demokratije. Za svaki osvojeni glas na izborima, stranke dobijaju gotovo jedan evro iz budžeta, dok država na svaki evro donacija ili članarina dodaje još 45 centi. Tako je AfD samo tokom 2025. godine iz državne kase dobio 12,78 miliona evra. Poređenja radi, vladajući CDU/CSU dobio je oko 54 miliona evra.

Poslanici AfD-a – desetine miliona godišnje

Poseban deo budžetskog novca odlazi na rad parlamenata, saveznog i pokrajinskih. Svaki poslanik Bundestaga, pored plate, dobija sredstva za troškove, saradnike i opremu kancelarija, što ukupno iznosi gotovo 540.000 evra godišnje po poslaniku.

Nakon uspeha na saveznim izborima 2025. godine, AfD je u Bundestag ušao sa rekordnih 152 poslanika, što znači da samo za njihov rad stranka godišnje dobija oko 82 miliona evra. Tome se dodaju i višemilionski iznosi za poslanike AfD-a u pokrajinskim parlamentima, gde je stranka danas zastupljena u gotovo svim saveznim državama, sa više od 200 predstavnika.

Sva državna sredstva formalno se dodeljuju po istim pravilima za sve stranke. Ipak, u slučaju AfD-a, to izaziva ozbiljne kontroverze. Naime, brojne nemačke službe za zaštitu ustavnog poretka stranku klasifikuju kao „sumnjiv slučaj desnog ekstremizma“, dok je u tri pokrajine označena čak i kao „dokazano desnoekstremistička“ organizacija.

Državni novac i ekstremisti

Poslanici AfD-a u parlamentima, o trošku države, zapošljavaju osobe iz desnoekstremističkih krugova, uključujući i pojedince sa neonacističkom prošlošću. Brojni ekstremistički publicisti danas egzistenciju obezbeđuju upravo u kabinetima poslanika AfD-a. Nemački sudovi, uključujući više upravne sudove u Minsteru i Minhenu, navode da postoje ozbiljne indicije da stranka deluje protivustavno.

Postavlja se pitanje: da li nemačka država, kroz budžetsko finansiranje, zapravo pomaže sopstvene protivnike?

„Ideologija AfD-a predstavlja pretnju demokratiji“, kaže za DW Štefen Kajlic iz Instituta „Hana Arent“ u Drezdenu. Prema njegovim rečima, AfD zastupa etnički zasnovanu sliku društva, u kojoj se deo građana, iako imaju nemačko državljanstvo, implicitno svrstava u građane drugog reda.

Stranka se protivi savremenoj useljeničkoj stvarnosti, zagovara masovne deportacije i osporava imigrantima pravo da budu smatrani Nemcima, čak i kada poseduju nemački pasoš. Uprkos tome, AfD uspeva da dopre do miliona birača, što potvrđuju i njeni izborni rezultati.

Novac kao ključ političkog uspeha

„Bez novca nema kampanja“, ističe Kajlic. Finansijska sredstva su, naročito u digitalnoj sferi, presudna. AfD je upravo tu izgradio snažnu infrastrukturu.

Politički savetnik Martin Fuhs kaže da je stranka rano počela da ulaže u komunikaciju i društvene mreže. „Od prvog ulaska u Bundestag, AfD je formirala sopstveni ‘newsroom’ i ulagala u ljude i komunikacione strukture, za razliku od drugih poslaničkih grupa koje su više investirale u klasične stručne timove“, navodi on.

Prema Fuhsu, danas u Nemačkoj postoji čitava mreža agencija koje gotovo isključivo rade za AfD i organizacije bliske toj stranci, strukture koje ne bi postojale bez obilnog državnog finansiranja.

Ustavna dilema

Tu se, kako ističu stručnjaci, javlja paradoks: država ulaže velike sume u borbu protiv desnog ekstremizma, a istovremeno iz budžeta finansira stranku koju mnogi smatraju upravo takvom. Nemački ustav, međutim, postavlja jasnu granicu, stranke koje teže ukidanju slobodnog demokratskog poretka ili ugrožavaju opstanak države mogu biti isključene iz državnog finansiranja.

Ipak, put do takve odluke je dug i komplikovan. Zahtev bi morali da podnesu savezna vlada, Bundestag ili Bundesrat, a konačnu reč imao bi Savezni ustavni sud.