Od liberala do konzervativca: Kako je Viktor Orban postao Putinov najbliži saveznik u EU

„Ako verujemo u sopstvenu snagu, možemo okončati komunističku diktaturu. Ako smo dovoljno odlučni, možemo naterati vlast da prihvati slobodne izbore“, poručio je tada Orban, otvoreno zahtevajući povlačenje sovjetske vojske iz Mađarske.

Tri i po decenije kasnije, isti političar važi za najbližeg partnera Kremlja unutar Evropske unije.

Od liberalnog buntovnika do neliberalnog lidera

Orban je političku karijeru započeo kao jedan od osnivača Fidesa, tada liberalne, prozapadne stranke mladih intelektualaca. Na prvim slobodnim izborima 1990. godine ušao je u parlament zajedno sa Selejni i drugim kolegama iz pokreta.

Međutim, već početkom devedesetih dolazi do preokreta. Orban preuzima potpunu kontrolu nad strankom i počinje njen ideološki zaokret ka nacionalnom konzervativizmu. Oni koji su se protivili toj transformaciji, uključujući i Selejni, napustili su Fides 1994. godine.

„Od tog trenutka, sudbina stranke i Orbanova lična politika postaju jedno“, ocenjuje ona.

Orbanova transformacija odvijala se postepeno. Nakon prvog premijerskog mandata krajem devedesetih, proveo je osam godina u opoziciji, gde je aktivno radio na slabljenju tadašnje vlasti. Povratkom na vlast 2010. godine započinje duboku rekonstrukciju političkog sistema, piše Politiko.

Menja ustav, ograničava nezavisnost pravosuđa, slabi medijske slobode i preoblikuje izborni sistem, čime učvršćuje dugoročnu političku dominaciju.

Zaokret ka Moskvi

Za razliku od unutrašnjih političkih promena, približavanje Rusiji bilo je sporije, ali strateški dosledno.

Prelomni trenutak dogodio se 2014. godine, kada je Mađarska potpisala veliki sporazum sa Rusijom o proširenju nuklearne elektrane Paks. Time je, osim energetske zavisnosti, otvoren prostor i za jače političko povezivanje sa Moskvom.

Samo nekoliko meseci kasnije, Orban javno iznosi ideju izgradnje „neliberalne države“, navodeći Rusiju kao jedan od uzora. To je bio značajan zaokret, posebno imajući u vidu da je još ranije Rusiju opisivao kao silu kojoj se ne može verovati.

Istovremeno, pokreće politiku „otvaranja ka istoku“, jačajući odnose ne samo sa Rusijom, već i sa Kinom i Turskom, u pokušaju da smanji zavisnost Mađarske od Zapada.

Politička strategija i „volja za moći“

Sagovornici bliski Orbanovom političkom putu smatraju da je ključ njegove transformacije lična ambicija i pragmatičan pristup vlasti.

„On ide tamo gde vidi priliku za moć“, ocenjuju analitičari, dodajući da bi, da su političke okolnosti bile drugačije, možda ostao liberal.

Orban je pažljivo gradio politički model oslanjajući se i na strane uzore. Posebno je bio inspirisan italijanskim liderom Silvijom Berluskonijem, načinom vođenja stranke, direktnim obraćanjem biračima i povezivanjem politike sa popularnom kulturom.

Sukob sa Briselom, bliži odnosi sa Moskvom

Kako su rasle tenzije između Budimpešte i Brisela, jačale su i veze sa Kremljom. Orban je u svojim govorima često predstavljao Mađarsku kao zemlju pod pritiskom spoljašnjih sila – bilo da je reč o EU, međunarodnim institucijama ili migracionim talasima.

Migrantska kriza 2015. godine dodatno je produbila jaz između Mađarske i Evropske unije. Orban je tada zauzeo čvrst stav protiv migrantske politike Brisela, što mu je donelo podršku dela birača, ali i otvorene sukobe sa evropskim institucijama.

U tom narativu, Brisel je postao nova „spoljašnja sila“, slično kao što je to nekada bio Sovjetski Savez.

Ključni čovek Moskve u EU

Danas, u jeku rata u Ukrajini i napetih odnosa između Zapada i Rusije, Orban se pozicionirao kao ključni političar unutar EU koji često blokira ili usporava zajedničke odluke protiv Moskve.

Blokiranje finansijske pomoći Ukrajini i održavanje bliskih odnosa sa Kremljom dodatno su učvrstili njegovu reputaciju „Putinovog čoveka u Evropi“.

Bez jednostavnog objašnjenja

Orbanova politička evolucija od liberalnog reformatora do lidera koji otvoreno izaziva evropske norme i gradi veze sa Rusijom jedna je od najupečatljivijih transformacija u savremenoj evropskoj politici.

Za jedne, on je lider koji štiti nacionalne interese i suverenitet. Za druge, političar koji je Mađarsku udaljio od demokratskih standarda i približio autoritarnim modelima.