Ko je milijarderka osuđena na smrt i kojoj sad samo milijarde mogu spasti život?

Lan, rođena 1956. godine u Sajgonu u uglednoj kinesko-vijetnamskoj porodici, izgradila je poslovno carstvo koje je uključivalo luksuzne stambene komplekse, šoping centre i luke u Ho Ši Minu. Njena moć i uticaj činili su je simbolom uspeha u vijetnamskom tranzicionom ekonomskom modelu, ali se ispostavilo da je upravo taj uticaj omogućio jednu od najvećih finansijskih prevara u istoriji zemlje.

Prema sudskim dokumentima, Lan je između 2012. i 2022. godine kontrolisala SCB kroz mrežu fiktivnih kompanija i poverenika, iako formalno nije imala izvršnu funkciju. Tokom tog perioda, organizovala je lažne aplikacije za kredite, prisvajajući novac koji je činio čak 93% svih kredita koje je banka odobrila. Ukupna šteta procenjena je na 27 milijardi dolara, što čini oko 6% bruto domaćeg proizvoda Vijetnama u 2022. godini. Ova pronevera direktno je pogodila desetine hiljada građana koji su izgubili životne ušteđevine, a da bi se sprečio potpuni kolaps finansijskog sistema, Centralna banka Vijetnama morala je da interveniše ubrizgavanjem 24 milijarde dolara u SCB.

Sudsko suđenje i posledice

U aprilu ove godine, Lan je osuđena na smrtnu kaznu, a presuda je potvrđena u žalbenom postupku. Tokom suđenja, koje je uključivalo još 85 optuženih, među kojima su bili bivši rukovodioci SCB-a, centralni bankari i državni zvaničnici, sud je utvrdio da su Lanini postupci imali dalekosežne posledice. Sudije su ocenile da njena dela nisu samo izazvala ogromne finansijske gubitke, već su i narušila poverenje javnosti u bankarski sektor, izazvala društvene poremećaje i ugrozila stabilnost vijetnamske ekonomije.

Iako je Lan tokom žalbe zatražila blažu kaznu, pozivajući se na "humaniji pristup", sud je njen zahtev odbio, ocenjujući da su počinjeni zločini suviše ozbiljni da bi se kazna ublažila. Međutim, vijetnamski zakon predviđa mogućnost smanjenja smrtne kazne na doživotni zatvor ako osuđena osoba vrati tri četvrtine proneverenog iznosa. Ovo je Lan ostavilo pred gotovo nemogućim zadatkom – prikupljanjem 9 milijardi dolara kako bi izbegla egzekuciju.

Šira slika korupcije u Vijetnamu

Lanin slučaj deo je šire kampanje protiv korupcije poznate kao "Plamteća peć", koju predvodi bivši generalni sekretar Komunističke partije, Ngujen Fu Trong. Ova kampanja, koja traje već nekoliko godina, dovela je do hapšenja i procesuiranja na hiljade zvaničnika i biznismena. Ipak, obim Lanine pronevere izdvaja je kao najistaknutiji primer sistemske korupcije u zemlji.

Dokumenti predstavljeni tokom suđenja pokazali su da je SCB delovala pod Laninim direktnim uticajem, iako ona formalno nije bila na rukovodećoj poziciji. Banka je izdavala ogromne sume novca kroz lažne zajmove koje je Lan koristila za svoje poslovne i lične interese, dok su stvarni vlasnici depozita ostajali oštećeni.

Osim ovog slučaja, Lan je već osuđena i na doživotni zatvor zbog pranja novca u zasebnom procesu. Sama Lan izjavila je tokom suđenja da oseća "stid i bol zbog nanete štete" i da je "svesna potrošenih resursa nacije", ali te reči nisu umanjile njen položaj glavne optuženice u slučaju koji je postao simbol borbe protiv korupcije.

Epilog skandala

Truong Mi Lan sada se suočava sa trkom protiv vremena kako bi povratila proneverena sredstva i izbegla smrtnu kaznu. Njena sudbina ne samo da će biti presedan u vijetnamskom pravosudnom sistemu, već i test političke volje vlasti u borbi protiv korupcije. Slučaj Lan osvetljava duboke probleme u finansijskom i pravnom sistemu Vijetnama, a njen pad služi kao upozorenje onima koji zloupotrebljavaju moć na štetu društva.

Dok se čeka ishod njenog napora da prikupi sredstva, Truong Mi Lan ostaje simbol opasnosti od nekontrolisane moći i korupcije u savremenom društvu.