Oznake na hrani koje morate da znate pre nego što krenete u supermarket

Oznake nisu samo ukras na ambalaži - one govore o kvalitetu, poreklu, nutritivnoj vrednosti i održivosti proizvoda. Ipak, mnoge oznake mogu biti samo marketinški trik, pa je važno da znamo koje imaju stvarnu težinu.

U vodiču koji je pred vama objašnjavamo najvažnije i najčešće oznake kako biste doneli najbolju odluku sledeći put kada krenete u nabavku.

Oznake nutritivnog kvaliteta

Nutri-Score

Nutri-Score nije obavezna, ali jeste sve češća oznaka za nutritivnu vrednost. Funkcioniše kao “semafor za hranu” - na pakovanju se nalaze slova u boji od A do E čije je značenje:

• A (tamnozelena) - najbolji nutritivni profil, proizvod je bogat korisnim sastojcima i ima povoljan sastav
• B (svetlozelena) - vrlo dobar nutritivni profil
• C (žuta) - prosečan kvalitet, poželjna umerena konzumacija
• D (narandžasta) - manje povoljan sastav, treba ga ograničiti
• E (crvena) - najmanje povoljan sastav, preporučuje se retka konzumacija

Kako se određuje koje slovo će dobiti neki proizvod? Prema metodologiji koju je razvila Nacionalna agencija za javno zdravlje Francuske (santepubliquefrance.fr), do oznake se dolazi na osnovu jedinstvenog ukupnog rezultata koji za svakih 100 g ili 100 ml prehrambenog proizvoda analizira:

• količinu hranljivih materija i namirnica koje treba podsticati (vlakna, proteini, voće, povrće, mahunarke…)
• količinu hranljivih materija koje treba ograničiti (energija, zasićene masne kiseline, šećeri, so i nenutritivni zaslađivači…).

“Bez glutena”

Ova oznaka znači da proizvod ne sadrži gluten ili ga sadrži u količini manjoj od propisanog praga (najčešće manje od 20 mg/kg). Gluten je protein koji se nalazi u pšenici, ječmu, raži i ovsu (osim ako ovas nije posebno deklarisan kao bezglutenski). Ova oznaka je važna za osobe sa celijakijom ili intolerancijom na gluten, jer i male količine mogu izazvati zdravstvene probleme.

“Bez laktoze”

Oznaka „Bez laktoze“ označava da proizvod ne sadrži mlečni šećer laktozu ili da je njen sadržaj zanemarljivo mali. Namenjena je osobama sa intolerancijom na laktozu kojima konzumiranje laktoze izazva nadimanje, grčeve i probavne smetnje.

„Bez dodatog šećera“

Ovo znači da u proizvod nisu dodati šećeri poput saharoze, fruktoze, glukoznog sirupa, meda ili drugih zaslađivača tokom proizvodnje. Međutim, to ne znači da proizvod ne sadrži prirodne šećere - oni mogu biti prisutni iz sastojaka kao što su voće ili mleko.

Oznake o poreklu i tradiciji

PDO/ZOP (Zaštićeno poreklo)

PDO ili ZOP je oznaka koja potvrđuje da proizvod potiče iz određenog geografskog regiona i da su sve faze proizvodnje, prerade i pripreme obavljene upravo na tom području. Ova oznaka garantuje autentičnost, kvalitet i tradicionalni način proizvodnje, a često je vezana za namirnice sa dugom tradicijom i specifičnim lokalnim karakteristikama - na primer, parmski pršut ili kačkavalj iz Pirota.

PGI/ZGO (Zaštićena geografska oznaka)

PGI ili ZGO označava da proizvod potiče iz određenog geografskog regiona, s tim da je dovoljno da samo jedna faza proizvodnje, prerade ili pripreme bude vezana za to područje. Za razliku od PDO/ZOP, gde ceo proces mora biti lokalizovan, PGI/ZGO pruža veću fleksibilnost - sirovine mogu poticati i izvan tog regiona, ali proizvod mora zadržati posebne osobine, reputaciju ili kvalitet povezane s geografskim poreklom. Primer su leskovački ajvar ili francuski roquefort sir (buđavi sir).

Oznake o održivosti i etici

EU Organic / BIO

EU Organic / BIO oznaka znači da proizvod potiče iz organskog uzgoja i da ispunjava stroge standarde EU u pogledu proizvodnje, prerade i pakovanja hrane. To podrazumeva da su zabranjeni sintetički pesticidi, veštačka đubriva, genetski modifikovani organizmi (GMO) i većina aditiva. Ovu oznaku na ambalaži ćete prepoznati kao list sastavljen od zvezdica sa zastave EU.

Fairtrade

Fairtrade je oznaka koja garantuje da je proizvod nastao u skladu sa principima pravedne trgovine - što znači da proizvođači, posebno iz zemalja u razvoju, dobijaju poštenu cenu za svoje proizvode, imaju sigurne i dostojanstvene radne uslove i da se proizvodnja odvija uz poštovanje ljudskih prava i zaštitu životne sredine. Oznaku ćete lako prepoznati - crni krug sa tirkiznom i neon zelenom bojom i natpisom Fairtrade.

MSC / ASC

MSC (Marine Stewardship Council) i ASC (Aquaculture Stewardship Council) su međunarodno priznate oznake koje garantuju održivo poreklo ribe i morskih plodova.

MSC sertifikat se dodeljuje proizvodima iz održivog i odgovornog ribolova - ribolov se obavlja tako da ne ugrožava opstanak vrsta, čuva morski ekosistem i omogućava obnovu ribljeg fonda.

ASC sertifikat se odnosi na održivu akvakulturu (uzgoj ribe, školjki i drugih morskih organizama), gde se poštuju strogi standardi za zaštitu životne sredine, kvalitet vode, zdravlje ribe i socijalnu odgovornost prema radnicima.

Oznake dobrobiti životinja

Oznake dobrobiti životinja su deklaracije na prehrambenim proizvodima koje potrošaču daju informaciju o uslovima u kojima su životinje uzgajane i tretirane tokom proizvodnje hrane. One mogu da označavaju, na primer, da su životinje imale slobodan pristup otvorenom prostoru (free range), da su hranjene određenom vrstom hrane, da nisu tretirane hormonima rasta ili preventivnim antibioticima.

Primer iz prakse: Kako Lidl pristupa oznakama i sertifikatima

Kupovina hrane ne svodi se samo na odabir onoga što volimo da jedemo - sve više zavisi od toga koliko dobro umemo da čitamo informacije na pakovanju.
Lidl je poslednjih godina sistematski radio na tome da potrošačima olakša izbor. Na proizvodima robne marke Lidla mogu se naći brojne oznake koje olakšavaju kupovinu.

Među njima su:

Nutri-Score oznake za brzu procenu nutritivne vrednosti

• BIO sertifikati za organske proizvode
• MSC / ASC oznake za održivo ulovljenu ribu i morske plodove
• Fairtrade sertifikati na proizvodima od kafe, kakaoa i banana
• Rainforest Alliance sertifikat na proizvodima koji sadrže kakao, kafu, čaj ili banane

Pored toga, Lidl ističe i liniju „S ljubavlju, domaće“ koja garantuje da proizvod potiče iz Srbije, te asortiman Vemondo koji nudi biljne alternative i veganske proizvode.