Vladavina večitih, ubice divova, Sveti Đorđe i nenadmašni Branko Lazić - istorija se ponovo piše u Nišu

Iako ga danas znamo kao Kup Radivoja Koraća, ovo takmičenje je prošlo dug put od prvog turnira u Beogradu 1959. godine, preko dominacije zagrebačke Cibone i splitske Jugoplastike, pa sve do modernih dana u kojima beogradski „večiti“ vode bespoštednu borbu za prestižnu „Žućkovu levicu“.

Istorija nacionalnog kupa počela je pre više od šest decenija. Prvo izdanje održano je 1959. godine, a istorija beleži da je prvi pobednik bila ekipa ŽKK Ljubljana, koja je u turnirskom sistemu bila bolja od OKK Beograda. Već sledeće godine, legendarni Radivoj Korać predvodi svoj OKK Beograd do prvog od dva klupska trofeja u ovom takmičenju.

Šezdesete i sedamdesete godine prošlog veka bile su period širenja košarkaške baze. Dok je Crvena zvezda dominirala početkom sedamdesetih sa tri trofeja (1971, 1973, 1975), Partizan je na svoj prvenac čekao sve do 1979. godine, kada je u Nišu savladao Zadar. Ipak, apsolutni vladar jugoslovenskog kupa bila je zagrebačka Cibona (nekadašnja Lokomotiva). Sa rekordnih osam titula, Cibona je postavila standarde koje će decenijama kasnije tek retki uspeti da ugroze.

Pred sam raspad SFRJ, na scenu stupa splitska Jugoplastika (kasnije POP 84). Generacija koja je tri puta pokorila Evropu ostavila je dubok trag i u kupu, osvojivši ga pet puta. Poslednje finale velike Jugoslavije odigrano je 1991. godine u Rijeci, gde je POP 84 tesno savladao Cibonu rezultatom 80:79, označivši kraj jedne velike sportske epohe.

Mnogi mladi navijači često mešaju nekadašnje evropsko takmičenje pod imenom Kup Radivoja Koraća sa današnjim nacionalnim kupom. Kada je FIBA 2002. godine ugasila evropski Koraćev kup, na predlog vršačkog Hemofarma, domaći kup je preuzeo to slavno ime.

Trofej koji se danas dodeljuje pobedniku naziva se „Žućkova levica“. Reč je o replici originalnog pehara koji je FIBA dodeljivala pobednicima evropskog kupa, a koji je po dogovoru iz 2011. godine pripao Košarkaškom savezu Srbije. Prvi put je ovaj specifični trofej, koji prikazuje šutersku ruku legendarnog „Žućka“, dodeljen 2013. godine. Radivoj Korać je bio simbol efikasnosti; čovek koji je postigao 99 poena na jednoj utakmici Kupa šampiona 1965. godine i danas važi za nedostižni ideal u svetu košarke.

U modernoj istoriji takmičenja, naročito u poslednjih deset godina, Kup je postao poprište apsolutne dominacije Crvene zvezde i Partizana. Ipak, Crvena zvezda je u ovom periodu preuzela primat. Zaključno sa 2025. godinom, crveno-beli su postali rekorderi sa 11 titula pod imenom Kup Radivoja Koraća.

Posebno impresivan je niz Crvene zvezde od pet uzastopnih trofeja osvojenih od 2021. do 2025. godine. U poslednjem velikom finalu 2025. godine, odigranom naravno u Nišu, Zvezda je posle velike drame i produžetka savladala Partizan rezultatom 89:83. Kapiten Zvezde Branko Lazić ušao je u istoriju kao jedini igrač koji je bio deo tima u svih pet uzastopnih pohoda na „Žućkovu levicu“.

Partizan, s druge strane, i dalje drži visok renome sa ukupno 16 trofeja nacionalnog kupa (računajući periode SFRJ, SRJ i Srbije), što ga čini najtrofejnijim klubom u ukupnom istorijskom poretku. Crno-beli su imali svoje zlatne periode od 2008. do 2012. godine, kao i trogodišnji niz od 2018. do 2020. godine, od kojih je dva doneo Andrea Trinkijeri kao trener, a jedan Nenad Čanak.

Ubice divova: Najveća iznenađenja u istoriji

Čar kupa je u tome što se igra na jednu utakmicu, što otvara vrata senzacijama. Najveće čudo modernog doba priredila je Mega Leks (danas Mega MIS) 2016. godine. Predvođeni Nikolom Ivanovićem, koji je u finalu postigao 24 poena, mladi košarkaši Mege su u Nišu srušili Partizan sa 85:80 i podigli svoj prvi istorijski trofej.

Pre toga, ulogu „treće sile“ godinama je igrao FMP iz Železnika, koji je osvajao kup tri puta (2003, 2005, 2007). FMP je poznat i po tome što je u polufinalu 2011. godine izbacio Crvenu zvezdu sjajnom partijom Vuka Radivojevića, dok je 2014. godine u četvrtfinalu šokirao Partizan.

Ljubitelji košarke pamte i 2019. godinu, kada je tim Sveti Đorđe iz Žitišta, kao trećeligaš, uspeo da se plasira na završni turnir u Nišu. Iako su ubedljivo poraženi od FMP-a, njihov sam plasman ostao je zabeležen kao jedna od najlepših košarkaških priča o entuzijazmu malih sredina.

Niš – Nesrećni i srećni dom košarke

Iako se finale kupa povremeno održavalo u Novom Sadu, Kragujevcu, Vršcu ili Beogradu, grad Niš je postao nezvanični bastion ovog takmičenja. Od 2003. godine, Niš je domaćin bio rekordnih 15 puta. Dvorana „Čair“ nudi atmosferu koja se retko viđa; publika je toliko blizu terena da se svaki uzdah i svaki kontakt osećaju intenzivnije nego u velikim arenama.

Često se vode debate o tome da li bi Kup trebalo preseliti u veću dvoranu u Beogradu radi većeg prihoda, ali tradicija i košarkaška strast juga Srbije za sada uvek pobeđuju. „Čair“ je mesto gde favoriti „drhte“, a autsajderi dobijaju krila.

Kup takmičenja su iznedrila i mnoge individualne rekorde i zanimljivosti:

Najuspešniji trener: Dejan Radonjić drži rekord sa pet osvojenih trofeja Kupa Radivoja Koraća.

Specijalista za Kup: Trener Vlada Vukoičić je jedinstven po tome što je osvajao pehar sa dva različita kluba – FMP-om i Crvenom zvezdom.

MVP priznanja: Ognjen Dobrić (Crvena zvezda) postao je heroj modernih finala, igrajući pod injekcijama i osvajajući više priznanja za najkorisnijeg igrača.

Simbol Zvezdine dominacije: Branko Lazić je osvojio pet Kupova u nizu kao kapiten i postao nenadšanpan.

Kup Radivoja Koraća je više od sportskog turnira; to je četvorodnevni praznik košarke koji slavi istoriju, talenat i nepredvidivost. Od osamdesetih u znaku Cibone, preko Partizanovih devedesetih, do Zvezdine dominacije u Nišu u protekloj deceniji, „Žućkova levica“ ostaje najpoželjniji pehar za svakog košarkaša u Srbiji. Dok god se u februaru bude čula škripa patika u „Čairu“, duh Radivoja Koraća i jugoslovenske škole košarke nastaviće da živi kroz nove generacije koje sanjaju da postanu besmrtne, baš kao i čovek čije ime turnir nosi.