Rana dijagnoza raka pluća kroz skrining program omogućava pacijentima realnu šansu za izlečenje

Srbija je prva zemlja na zapadnom Balkanu koja je uvela organizovani skrining na rak pluća. Ovaj program predstavlja važan korak ka promeni poražavajuće statistike vezane za najčešći i najsmrtonosniji malignitet, bolest od koje u našoj zemlji svake godine oboli gotovo 7.000, a umre više od 5.000 ljudi. Program koji se od novembra 2024. do kraja 2025. godine sprovodi na Klinici za plućne bolesti Univerzitetskog Kliničkog centra Srbije obuhvatio je oko 4.000 građana iz rizičnih grupa, a kod nešto više od 100 osoba karcinom pluća otkriven je u početnom stadijumu, kada su šanse za uspešno lečenje značajno veće.

"Veoma smo zadovoljni dosadašnjim rezultatima programa ranog otkrivanja raka pluća. Posebno nam je drago što je skrining, pored Vojvodine i Beograda otpočeo i u Kragujevcu. Na to smo ponosni i zahvalni Ministarstvu zdravlja na svim naporima koje ulaže. Sa druge strane, veliki broj pacijenata, obraća nam se jer nemaju pristup savremenim terapijama. Mnogi od njih kao jedinu opciju i dalje imaju samo hemoterapiju. To se odnosi na obolele od skvamoznog i sitnoćelijskog karcinoma pluća, pacijente sa metastatskim nesitnoćelijskim karcinomom pluća i to kako sa čestim, tako i sa retkim genetskim mutacijama, kao i na obolele od nesitnoćelijskog raka pluća u trećem stadijumu bolesti. Za sve pomenute podtipove raka pluća u region I Evropi postoje savremene terapije, ali nažalost, one još uvek nisu dostupne pacijentima u Srbiji. Prošle godine smo imali sastanak sa predstavnicima RFZO i dobili uveravanja da će se ovo pitanje uskoro rešavati. Iz tog razloga, očekujemo da RFZO ubrzo proširi indikacije i stavi savremene lekove na pozitivnu listu i time omogući savremeno lečenje i za ove grupe pacijenata. Suština ranog otkrivanja jeste da bolest uhvatimo na vreme i odmah omogućimo odgovarajuću terapiju, a ne da ih, kao pre više od decenije, lečimo isključivo hemoterapijom", objašnjava Olja Ćorović iz Udruženja pacijenata za borbu protiv raka plućima “Punim plućima”.

Karcinom pluća se kod čak 70 odsto pacijenata otkriva tek u metastatskom stadijumu, kada su mogućnosti lečenja znatno ograničene. Razlog za to leži u činjenici da su prvi simptomi, poput kašlja, zamora ili otežanog disanja nespecifični i često se pripisuju bezazlenim stanjima, naročito kod pušača, koji su na te tegobe navikli. Dodatni izazov predstavljaju faktori rizika kao što su pušenje, zagađenje vazduha i nedovoljna informisanost o značaju preventivnih pregleda, što dodatno otežava pravovremeno postavljanje dijagnoze.

"Maligne bolesti su kompleksne i prema svetskim projekcijama, do 2035. godine rak će postati vodeći uzrok smrtnosti, ispred kardiovaskularnih bolesti. To je posledica starenja stanovništva, načina života, ali i kasnog otkrivanja. Zato je skrining ključan. Države koje sprovode skrining za dojku, debelo crevo i grlić materice imaju znatno veći procenat ranog otkrivanja, a time i mnogo bolje ishode. Srbija je tek u početnoj fazi razvoja ovih programa. Rak pluća i dalje je najčešći uzrok smrti među zloćudnim tumorima, pre svega zbog kasnog otkrivanja bolesti i nedostupnosti inovativnih terapija. Iako je niskodozni CT skrining standard u rizičnim populacijama u mnogim zemljama, u Srbiji njegova primena još nije dovoljno rasprostranjena, što dodatno odlaže dijagnozu i umanjuje šanse za uspešno lečenje. Posebno želim da istaknem ulogu imunoterapije u savremenom lečenju. Danas ona predstavlja standardnu opciju u terapiji metastatskog karcinoma pluća. Međutim u Srbiji je ona dostupna samo delu pacijenata u prvoj liniji lečenja, Procenjuje se da je to otprilike svega 50 odsto onih koji bi mogli imati korist, u zavisnosti od biomarkera i drugih kliničkih kriterijuma. Najnovije studije pokazuju da imunoterapija ostvaruje značajan efekat i u ranijim stadijumima bolesti, gde može smanjiti rizik od povratka, naročito kada se primenjuje pre operacije (neoadjuvantno) ili posle operacije (adjuvantno), i može se kombinovati sa hemoterapijom", ističe doc. dr Zoran Andrić, medikalni onkolog i načelnik odeljenja medikalne onkolčogije u KBC Bežanijska kosa.

Organizovani skrining za rak pluća ima potencijal da napravi značajnu razliku, kako u pravovremenoj dijagnostici, tako i u stopi preživljavanja obolelih.

Stručnjaci napominju da je veoma važno da se građani podvrgnu skriningu, jer se na taj način karcinom može dijagnostikovati u početnoj ili fazi kada je operacija moguća. Iskustva iz regiona i Evrope pokazuju da ranije otkrivanje i veća dostupnost inovativnih terapija direktno utiče na bolji kvalitet i produženje života pacijenata.