Posetila sam grad u kojem se "rodio" Maroko i prvi univerzitet, a proslavio se po kapi

Baš u Fesu stolovao je osnivač Maroka Idris I, potomak proroka Muhameda koji se 789. godine u jednu državu ujedinio lokalna berberska plemena. Fes se uz Mekneš, Rabat i Marakeš naziva jednim od četiri kraljevska grada, jer je u nekoliko navrata bio prestonica ove afričke države.

Vladari Maroka za sobom su ostavili impresivna zdanja od kojih se ističe Kraljevska palata koja nije otvorena za javnost, ali je omiljena destinacija turista zbog svojih sedam “zlatnih” kapija. Mada su ulazi u ovo zdanje napravljeni od bronze a ne od zlata, na jarkom marokonskom suncu kapije sijaju kao da su izrađene  od ovog dragocenog metala po čemu su dobile i ime.

U blizini je i jevrejska četvrt “Melah” koja se sastoji iz niza ljupkih uzanih uličica, te groblje ove etničke zajednice koje zbog osetljive geopolitičke situacije sada čuva marokanska vojska.

Ko želi da jednim pogledom obuhvati čitav Fes mora da se popne na brdo Merinid, odakle se najbolje vidi stari grad Medina, koji predstavlja zanatsku i trgovačku žilu kucavicu. Sa više od 1.300 uličica od kojih su neke tako uzane da je kretanje u koloni jedan po jedan, neophodno, Medina je mesto gde žive i rade najveštije marokanske zanatlije. Ono što doprinosi egzotici ovog mesta je što tu u miru žive i rade Arapi, Jevreji ali i potomci prastanovnika Berbera.

Njihova ručno rađena keramika smatra se među najvrednijom na svetu pa se iz radnji u Fesu poštom šalje na adrese kupaca od Evrope do Amerike. U minijaturnim radnjicama proizvodi se baš sve, od kozmetičkih proizvoda preko odeće i kućnih potrepština do ručno tkanih tepiha od niti agava kaktusa.

U Fesu se nalazi najstariji svetski univerzitet što je zvanično potvrđeno i Ginisovom knjicom rekorda.  Još u devetom veku osnovala ga je Fatima al Fihri koja je sa svojom sestrom Marjam u Fes stigla sa područja današnjeg Tunisa. Fatima je iskoristila bogatstvo koje je nasledila od muža da osnuje džamiju i obrazovnu instituciju pod nazivom Al Karavijin gde se podučavala religija ali i astronomija, medicina, matematika i retorika. Tu su se školovali neki od najvećih naučnika srednjeg veka uključujući kartografa Al Idrisija i filozofa Ibn Halduna. Univerzitet postoji i danas ali je sadauglavnom  posvećen religijskim studijima.

Jedna od turističkih atrakcija Fesa su i štavnice Čouvara, zanatske radnje u kojima se koža obrađuje na tradicionalan način. Zbog neprijatnog mirisa turisti pre ulaska u štavionicu dobijaju po stručak nane kako bi se spasili od isparenja sirove kože koja se potapa u lužini u koritima na otvorenom. Tako uštavljene kože suše se po zidinama starih zdanja na isti način kako je to rađeno vekovima ranije.

Zbog sačuvanog kulturno istorijskog nasleđa, Medina u Fesu ali i brojni drugi spomenici su pod zaštitom UNESKO-a. U toku su radovi na rekonstrukciji i zaštiti ulaza u Medinu, odnosno Trga Lala Yedouna. Ovo mesto trebalo bi da bude pretvoreno u najveću zonu bez vozila na svetu, gde bi bile isključivo locirane zanatske radnje, kafei i restorani te edukativne radionice.