Kontinent nam se pred očima suši i cepa se na dva dela: "Kad se potpuno razdvoji, desiće se..."

Zatim je došlo do naglog isušivanja, a istočna Afrika je ušla u klimatsku fazu koja je postajala sve suvlja. Kako su jezera nestajala, rane egipatske populacije povlačile su se ka plodnim obalama Nila, dok se na saharskim crtežima pojavljuju kamile, što ukazuje na to da su se životinje prilagođavale promenama klime prelaskom u nova staništa.

Danas se posledice višemilenijumskog isušivanja osećaju duboko u samim temeljima afričkog kontinenta. Kako rasedi u Istočnoafričkoj rasednoj zoni postaju sve dublji, istočna Afrika se polako odvaja od ostatka kopna.

Kristofer Šolc, geolog i fizičar i profesor emeritus na Univerzitetu Kolumbija, utvrdio je da su čak i jezera koja i danas postoje značajno smanjena. Šolc i njegov istraživački tim proučavali su jezero Turkana u Keniji, koje je dugo oko 250 kilometara, široko oko 30 kilometara i na pojedinim mestima dostiže dubinu od oko 120 metara. Iako je i danas impozantnih razmera, ovo jezero je tek bleda senka onoga što je bilo pred kraj Afričkog vlažnog perioda, kada su delovi jezera dosezali dubinu blizu 300 metara.

Tako velike vodene mase vrše ogroman pritisak na Zemljinu koru, usporavajući kretanje tektonskih rasjeda ispod njih. Međutim, kako su Šolc i njegov tim pokazali pomoću računarskih simulacija, kretanje duž rasjeda se ubrzalo kako je opadanje nivoa vode smanjilo pritisak na koru ispod jezera.

„Ovo je prvi kvantitativni dokaz koji povezuje prosečne brzine pomeranja raseda sa klimatski uslovljenim promenama nivoa jezera u Istočnoafričkom rasednom sistemu, kroz merenje promena u brzini klizanja raseda dok jezero Turkana u severnoj Keniji prelazi iz faze visokog u fazu niskog vodostaja na kraju Afričkog vlažnog perioda“, naveli su istraživači u studiji nedavno objavljenoj u časopisu Nature.

Pošto su jezero Turkana i druga obližnja jezera, poput jezera Malavi i jezera Tanganjika, nastala upravo zahvaljujući rasedima, ona se nalaze iznad složenih sistema pukotina koje su posledica razmicanja tektonskih ploča ispod Istočnoafričkog raseda. Analizom sedimentnih jezgara sa dna jezera Turkana, Šolcov tim je utvrdio koliko je vode izgubljeno tokom poslednjih 10.000 godina. Podaci pokazuju da je na kraju Afričkog vlažnog perioda nivo vode naglo opao, dok se brzina širenja rasjeda istovremeno znatno povećala.

Pored toga, kako je isparavanje dovelo do nižeg vodostaja i smanjenog pritiska vode nakon Afričkog vlažnog perioda, seizmička aktivnost vulkana na Južnom ostrvu jezera Turkana se pojačala. Odsustvo vode značilo je jaču dekompresiju plašta ispod vulkana, što je dovelo do topljenja većih količina stena koje su se slivale u magmatsku komoru. Ona se zbog toga širila, dodatno pojačavajući tektonsku aktivnost duž raseda. Pritisak magme povećava tektonski stres koji već deluje na sistem raseda oko Južnog basena Turkane. Analiza promena naprezanja izazvanih isparavanjem jezera pokazala je da će ovakvi uslovi samo dodatno širiti rasedni sistem, dok pritisak magme još više pojačava ove procese.

Istočna Afrika se danas polako odvaja od ostatka kontinenta brzinom od oko 0,00000635 kilometara godišnje. Kada se Somalijska tektonska ploča na istoku dovoljno udalji od Nubijske ploče na zapadu, između njih će se formirati okean. Šolcovi rezultati pokazuju da je u oblasti jezera Turkana ubrzano razmicanje povezano sa gubitkom vode povećalo godišnju stopu ovog tektonskog razdvajanja za oko tri procenta tokom poslednjih 5.000 godina, što odgovara dodatnom pomeranju od približno 0,00000018 kilometara godišnje.

„Ove varijacije nivoa jezera mogu da utiču na stanje naprezanja u kori, što direktno utiče na ponašanje sistema rasjeda, kao i na magmatske procese koji dodatno modulišu rasednu aktivnost“, rekao je Šolc. „Klima, dakle, može da utiče na lokalizaciju deformacija, ali i na sam stil rasedanja, bilo da je on pretežno magmatski ili čisto tektonski, tokom evolucije kontinentalnih raseda.“