Kako se greju Skandinavci kada temperature padnu na minus 30 stepeni: Njihov način zagrevanja domova potpuno je drugačiji od našeg

Njihova tajna nije u nekom posebnom radijatoru ili neobičnom načinu zagrevanja prostorija. Razlika je pre svega u izvorima energije, kvalitetu izolacije, efikasnosti sistema grejanja i načinu na koji se toplota zadržava unutar objekata.

Zanimljivo je da zemlje severne Evrope koriste veoma različita rešenja. Dok se Norvežani u velikoj meri oslanjaju na električnu energiju, Šveđani i Danci razvili su velike sisteme daljinskog grejanja, a Island gotovo čitavu svoju mrežu grejanja zasniva na prirodnoj toploti iz unutrašnjosti Zemlje.

Norveška: Grejanje na struju, toplotne pumpe i drva

Norveška je jedna od evropskih zemalja u kojima električna energija ima najveću ulogu u zagrevanju domova.

Prema podacima norveških energetskih institucija, struja je dominantan izvor energije za grejanje. Tome doprinosi činjenica da Norveška približno 90 odsto električne energije proizvodi u hidroelektranama, što joj omogućava široku primenu električnih sistema.

Međutim, Norvežani se ne oslanjaju isključivo na klasične električne radijatore.

U zemlji je instalirano više od milion toplotnih pumpi, od kojih su najzastupljeniji sistemi vazduh–vazduh, slični klima-uređajima koji se koriste za grejanje.

Ovi uređaji preuzimaju toplotu iz spoljašnjeg vazduha i prenose je u unutrašnjost kuće. Iako zvuči neobično, toplotna energija postoji i kada je napolju temperatura duboko ispod nule.

Prema Međunarodnoj agenciji za energetiku (IEA), toplotne pumpe u odgovarajućim uslovima mogu da isporuče tri do četiri puta više toplotne energije nego što potroše električne energije.

Njihova efikasnost opada kada spoljašnja temperatura postane izuzetno niska, zbog čega se u najhladnijim područjima koriste posebno prilagođeni modeli ili dodatni izvori grejanja.

I pored savremene tehnologije, Norvežani nisu zaboravili tradicionalne peći na drva. One su i dalje prisutne u brojnim porodičnim kućama, kao dopunski ili alternativni izvor toplote.

Švedska i Danska: Čitavi gradovi greju se iz zajedničkih sistema

Švedska ima nešto drugačiji pristup. Dok su toplotne pumpe veoma zastupljene u porodičnim kućama, veliki broj stambenih zgrada koristi daljinsko grejanje.

Prema podacima švedskog energetskog regulatora, približno 90 odsto grejanja u višeporodičnim stambenim zgradama obezbeđuje se preko ovakvih sistema.

Princip je sličan gradskim toplanama u Srbiji. Topla voda proizvodi se u centralnim postrojenjima, a zatim se podzemnim cevovodima transportuje do stambenih zgrada, gde zagreva radijatore i vodu za domaćinstva.

Najveća razlika je u načinu proizvodnje toplote.

U Švedskoj se značajan deo energije dobija iz biomase, postrojenja koja istovremeno proizvode električnu i toplotnu energiju, kao i iskorišćavanjem viška toplote iz industrijskih procesa i postrojenja za preradu otpada.

Još upečatljiviji primer je Danska, gde je tokom 2024. godine oko 69 odsto svih domaćinstava bilo priključeno na daljinsko grejanje.

Danski sistem koristi različite izvore energije, uključujući biomasu, velika postrojenja sa toplotnim pumpama, postrojenja za proizvodnju električne i toplotne energije, kao i višak toplote iz industrije.

Na taj način toplota koja bi inače bila izgubljena može da posluži za zagrevanje hiljada stanova.

Ipak, važno je naglasiti da Danska nema jednako oštru klimu kao severni delovi Norveške i Švedske. Temperature od minus 30 stepeni tamo nisu uobičajene.

Finska i Island: Od peći na drva do toplote iz zemlje

Finska, koja geografski ne pripada Skandinaviji u užem smislu, ali jeste jedna od nordijskih zemalja, predstavlja zanimljiv spoj tradicionalnog i savremenog grejanja.

U finskim gradovima veoma je razvijeno daljinsko grejanje, dok se u porodičnim kućama koriste toplotne pumpe, električni sistemi i drva.

Prema podacima finskog zavoda za statistiku, drvo je i dalje značajan izvor energije za zagrevanje stambenih prostora, naročito u porodičnim kućama.

Toplotne pumpe koje koriste energiju spoljašnjeg vazduha ili tla takođe imaju važnu ulogu. Sistemi koji preuzimaju toplotu iz tla posebno su zanimljivi jer je temperatura zemljišta na odgovarajućoj dubini znatno stabilnija od temperature spoljašnjeg vazduha.

Island je, međutim, potpuno drugačija priča.

Zahvaljujući vulkanskoj aktivnosti i geotermalnim izvorima, ova zemlja ima mogućnost da koristi prirodno zagrejanu vodu za grejanje stambenih objekata.

Prema podacima islandske Nacionalne energetske agencije, oko 90 odsto energije za grejanje domaćinstava dolazi iz geotermalnih izvora.

Vruća voda iz podzemnih izvora dovodi se do naselja kroz razgranatu mrežu cevovoda i koristi za zagrevanje domova.

To znači da stanovnici velikog dela Islanda ne moraju da koriste gas, drva ili pojedinačne električne grejalice kao primarni izvor toplote. U područjima bez pristupa geotermalnoj mreži uglavnom se koristi električna energija.

Prava tajna nije samo u grejanju, već u tome kako kuće čuvaju toplotu

Ipak, postoji nešto što povezuje sve ove zemlje, a možda je važnije od samog izbora energenta – energetska efikasnost zgrada.

Prema izveštaju organizacije Nordic Energy Research iz 2025. godine, među najvažnijim merama energetske efikasnosti u nordijskim zemljama nalaze se kvalitetna termoizolacija, dobro zaptiveni zidovi i spojevi, energetski efikasni prozori i ventilacija sa povratom toplote.

To znači da se posebno vodi računa o tome koliko toplote izlazi kroz zidove, krovove, prozore i vrata.

U novijim i energetski obnovljenim objektima koriste se sistemi ventilacije koji omogućavaju dovod svežeg vazduha, dok se deo toplote iz vazduha koji napušta prostoriju prenosi na vazduh koji ulazi u nju.

Tako se prostorije provetravaju uz manje gubitke energije nego kada se topao vazduh jednostavno izbacuje napolje.

Važnu ulogu imaju i termostati, koji omogućavaju regulaciju temperature i sprečavaju nepotrebno zagrevanje prostorija.

Naravno, to ne znači da su sve kuće u Skandinaviji savršeno izolovane. Stariji objekti često troše znatno više energije od novijih, zbog čega se ulaže u obnovu fasada, zamenu prozora i modernizaciju sistema grejanja.

Šta od njihovog načina grejanja može da se primeni u Srbiji?

Iako Srbija ima drugačije klimatske uslove i energetsku infrastrukturu, nekoliko iskustava severnoevropskih zemalja može biti veoma korisno.

Pre svega, dobra izolacija smanjuje količinu energije potrebnu za zagrevanje prostora bez obzira na to da li se koristi centralno grejanje, struja, gas ili drva.

Toplotne pumpe mogu predstavljati efikasnu alternativu pojedinim klasičnim sistemima, ali njihova isplativost zavisi od kvaliteta objekta, vrste uređaja, potrebne temperature i cene električne energije.

Srbija već ima razvijene sisteme daljinskog grejanja u mnogim gradovima. Međutim, njihova efikasnost može da se poboljšava modernizacijom toplana, smanjenjem gubitaka u distributivnoj mreži i većim korišćenjem različitih izvora energije.

Stanovnici severne Evrope ne greju se nužno jeftinije od stanovnika Srbije. Troškovi zavise od cena energije, veličine doma, izolacije, sistema grejanja i državnih mera podrške.