Evo kakva su imena davali deci u Srbiji između Prvog i Drugog svetskog rata: Roditeljima su bile dve stvari bitne

Da bismo uopšte precizno govorili o imenima tog perioda, važno je znati i odakle se podaci uzimaju. Istoričari se oslanjaju na matične knjige rođenih i crkvene matice, jer one predstavljaju najstabilniji izvor za rekonstrukciju imenovanja u jednoj sredini. Danas se deo te građe može pregledati i kroz digitalizovane zbirke, poput Zbirke crkvenih matičnih knjiga u Istorijskom arhivu Beograda.

Kalendarska i narodna imena

U imenovanju dece u Srbiji između 1918. i 1941. dominirala su dva velika sloja.

Prvi su takozvana kalendarska imena, hrišćanska, vezana za pravoslavnu tradiciju i svetitelje. Ta imena su u mnogim porodicama birana prema porodičnoj slavi, datumu rođenja ili porodičnom uzoru, pa su se iz generacije u generaciju ponavljala kao oblik porodičnog pamćenja. U toj grupi su tipična muška imena poput Jovan, Nikola, Petar, Đorđe, Milan, Aleksandar, Mihailo, Stevan, a kod ženskih Milica, Jelena, Marija, Ana, Katarina i slična.

Drugi sloj su narodna, slovenska imena, često građenа od korenova koji nose poželjne osobine, sreću i zaštitu. U srpskom imenoslovu takva imena su duboko ukorenjena i pre hrišćanstva, a opstajala su i kasnije kroz vekove, što je dobro dokumentovano u onomastičkoj literaturi.

Zato su u međuratnom periodu i dalje česta imena sa korenovima mil, drag, rad, mir, ljub, živ, bor, vuk, kao i klasične slovenske kombinacije tipa Milorad, Dragomir, Radomir, Radovan, Ljubomir, Miroslav, Branislav, Vladislav, kao i ženska imena Radmila, Dragica, Ljubica, Milena, Danica, Zorica.

Ime kao zaštita i poruka

U ruralnijim sredinama, ali ne samo tamo, ime je često imalo zaštitnu funkciju. Davala su se imena koja treba da “zadrže” dete, da mu požele snagu ili dug život, ili da simbolički odbiju nesreću. Otuda popularnost imena kao što su Vuk, Stojan, Živko i srodni oblici. Ovaj obrazac, kao deo šireg srpskog imenoslovnog sistema, detaljno je obrađen u klasičnim radovima o ličnim imenima kod Srba.

Grad i selo nisu birali isto, ali su govorili istim jezikom tradicije

Razlike su postojale, naročito između urbanih i seoskih sredina, ali ne treba ih preuveličavati. Gradovi su ranije prihvatali varijante i skraćene oblike, nadimke koji postaju “puna” imena, kao i širi repertoar imena pod uticajem škole, administracije i kontakta sa različitim društvenim slojevima. Selo je češće ostajalo pri nasleđivanju imena u rodu i pri kalendarskim obrascima.

Ono što je zajedničko je da je ime uglavnom moralo da bude “prepoznatljivo”, da se uklopi u jezik i običaj, i da ne zvuči kao provokacija. U to vreme, ideja da se dete nazove nečim potpuno egzotičnim bila je izuzetak, ne pravilo.

Šta nam govori kraj međuratnog perioda: tragovi promena pred Drugi svetski rat

Kada se približimo samom kraju međuratne epohe, postoje istraživanja koja kvantitativno hvataju promene u imenovanju, makar na uzorku jednog dela Beograda. U radu koji analizira imena upisana u matične knjige rođenih u opštini Savski venac od 1. januara 1935. do 28. juna 1948. vidi se da velika istorijska previranja mogu da pomeraju izbor imena, uključujući i porast imena povezanih sa pojmovima rata, slobode i mira u kasnijim godinama uzorka.

To je važno i za temu između dva rata, jer pokazuje dve stvari. Prvo, da su i u Beogradu, gde je repertoar imena širi, tradicionalni slojevi i dalje jaki. Drugo, da se u kriznim godinama pojavljuju “govorna” imena koja nose jasnu poruku vremena, što će se posle 1941. još snažnije videti.

Kako bi izgledala lista tipičnih imena tog doba

Ako bismo morali da opišemo međuratni “zvučni pejzaž” srpskih imena, on bi bio sastavljen od kombinacije čvrste tradicije i umerenih inovacija.

Kod dečaka, to su najčešće pravoslavna i slovenska imena koja se lako uklapaju u prezime i porodičnu priču: Jovan, Nikola, Petar, Đorđe, Milan, Stevan, Aleksandar, Mihailo, kao i Milorad, Dragomir, Miroslav, Radovan, Živko, Vuk.

Kod devojčica, dominiraju imena koja su i kalendarska i narodna, često sa značenjima bliskosti i nežnosti, ali i svetlosti i vrline: Milica, Jelena, Marija, Ana, Milena, Ljubica, Dragica, Radmila, Danica, Zora.

Ne treba ih shvatiti kao “top listu” cele Srbije, jer za to su potrebne sistematske obrade na velikom korpusu matičnih knjiga po regionima, što je poseban istraživački projekat. Ali kao tipičan repertoar, ova slika odgovara onome što znamo iz onomastičke građe i dostupnih uzoraka.

Izvori:

1. Srpska enciklopedija, odrednica Antroponimija, pregled discipline i značaja imena u kulturnoj istoriji.
   
2. Milica Grković, Rečnik ličnih imena kod Srba, kapitalno delo srpske onomastike, dostupno i u digitalnoj formi.
   
3. Istorijski arhiv Beograda, Zbirka crkvenih matičnih knjiga, kao primer primarnog izvora i digitalizovanog fonda.
   
4. Aleksandar Kostić, Uticaj Drugog svetskog rata na lična imena u Beogradu, analiza matičnih knjiga rođenih 1935–1948, važna za razumevanje prelaza iz međuratnog u ratni period.