Zlato, mermer i 17 kamina: Kako je izgledala i kakvu sudbinu je imala "Titova vila" koju je pokušao da kupi Epstin

Iz prepiske iz decembra 2018. godine proizlazilo je da je Epstin razmatrao kupovinu impozantne zgrade na adresi 854 Peta avenija, koja je decenijama služila kao rezidencija i diplomatska misija Jugoslavije, a potom i Srbije.

Među dokumentima se nalazio mejl sa 26 fotografija vile, kao i isečak iz New York Posta sa naslovom: „Za 50 miliona dolara možete postati vlasnik poslednje vile iz zlatnog doba Menhetna“.

Požar kao „prilika za kupovinu“

Epstin je 10. decembra 2018. godine dobio mejl od finansijskog savetnika Dejvida Mičela, u kojem je obavešten da je u zgradi izbio požar i da bi to moglo dovesti do pada cene. „Možda je sada pravi trenutak da se pošalje ponuda“, naveo je Mičel u poruci, koja je kasnije objavljena u dokumentima američkog pravosuđa (Ministarstvo pravde SAD).

U SMS prepisci koja je usledila, Epstin je sagovornicima prosledio link New York Posta o požaru, uz komentar da bi cena „sada mogla biti znatno realnija“. Uprkos interesovanju i razmeni poruka, finansijer na kraju nije kupio vilu.

„Pet vlada mora da se složi“

Dokumenta su otkrila i da je Epstin pokušavao da razume složenu političko-pravnu pozadinu ove nekretnine. U SMS poruci poslatoj 25. oktobra 2017. godine tadašnjem visokom predstavniku u BiH Miroslavu Lajčaku, Epstin je napisao da mu je rečeno kako je vila na prodaju, ali da je za to potrebna saglasnost svih država naslednica bivše Jugoslavije.

„Rekli su mi da se svih pet vlada mora složiti, srpska i ostale. Zanimljivo“, napisao je Epstin. Lajčak mu je odgovorio da se takav dogovor neće lako postići, jer se države naslednice o podeli imovine spore još od 2001. godine, dodajući da „poznaje region u dušu“.

Arhitektonski biser sa istorijom Hladnog rata

„Titova vila“ bila je jedan od arhitektonskih dragulja Menhetna. Zgrada na adresi 854 Peta avenija bila je palata širine oko 10 metara, projektovana 1903. godine od strane arhitekata Vorena i Vetmora, poznatih i po izgradnji stanice Grand Central. Godine 1969. proglašena je pojedinačnim spomenikom kulture grada Njujorka, zbog „impresivne čistoće stila izvedene sa izuzetnom finoćom i autoritetom“.

Rezidencija je bila izgrađena u Beaux-Arts stilu, sa 32 prostrane sobe i 12 kupatila, raspoređenih na devet nivoa, direktno preko puta Central parka. Deset prostorija imalo je pogled na park, sa panoramama Midtauna i Zapadne strane Menhetna.

Unutrašnjost je do trenutka prodaje u velikoj meri zadržala originalne detalje: dve francuske tapiserije iz 18. veka iznad velikog spiralnog stepeništa, 17 kamina, rukom rezbarene balustrade od retkog italijanskog mermera, pozlatom ukrašenu boazeriju, ručno oslikane plafone u duhu stare Evrope, kao i drvene obloge preuzete iz antiknog francuskog zamka. Zgrada je imala i dva lifta, kao i bogato ukrašen svetlarnik iznad glavne dvorane visoke oko 10 metara.

Od Vanderbilta do Pokreta nesvrstanih

Kuća je prvobitno bila sagrađena za R. Livingstona Bikmana, koji je kasnije postao guverner Rod Ajlenda, da bi je potom prodao Džordžu Grantu. Sledeći vlasnici bili su Henri Vajt i njegova supruga Emili Torn Vanderbilt Sloun Vajt, unuka čuvenog industrijalca Kornelijusa Vanderbilta.

Zgradu je 1946. godine kupila Jugoslavija, za potrebe stalne misije pri Ujedinjenim nacijama. Upravo u jednoj od glavnih prostorija palate, 1961. godine, Josip Broz Tito je zajedno sa predsednicima Egipta, Gane, Indije i Indonezije učestvovao u izradi plana za osnivanje Pokreta nesvrstanih, koji je tokom Hladnog rata prerastao u savez gotovo trećine država sveta, pisao je Njujork post.

Prodaja posle decenija sporova

Nakon raspada Jugoslavije tokom ratova devedesetih godina, nekretninu su „nasledile“ vlade pet država sukcesora. Na osnovu sporazuma pod okriljem Ujedinjenih nacija, potpisanog početkom 2000-ih, vila se prvi put pojavila na tržištu 2017. godine, ali dve početne ponude nisu prihvaćene zbog složenih pregovora i proceduralnih prepreka među suvlasnicima.

U decembru 2018. godine, električni požar je zamalo uništio rezidenciju, nakon čega je povučena sa tržišta. Tokom pandemije kovida i narednih godina objekat nije bio dostupan za razgledanje.

Konačna ponuda sadašnjeg kupca podneta je bez prethodnog obilaska 2021. godine. Ugovor je potpisan gotovo devet meseci kasnije, a proces zatvaranja posla, sproveden u tri faze, okončan je 27. septembra.

„Prodaja zgrade na adresi 854 Peta avenija, prvi put posle više od 75 godina, otvorila je novo poglavlje u slavnoj istoriji ove nekretnine… Novi vlasnik ovog trofejnog zdanja upravo je kupio značajan deo istorije Njujorka“, izjavio je novi vlasnik Tristan Harper.

Vila je konačno prodata 2022. godine za 50 miliona dolara. Na osnovu Aneksa B Sporazuma o sukcesiji imovine bivše SFRJ, Srbiji je pripalo nešto manje od 40 odsto iznosa, dok je ostatak podeljen među ostalim državama naslednicama