„Osmica“ nije nova, već obnovljena tramvajska linija: Povratak jednog od simbola odustajanja od izgradnje beogradskog metroa

Iako su gradske vlasti, povratak „osmice“, iz nekog razloga, predstavile kao „uvođenje nove tramvajske linije“, građani Voždovca koji su rođeni do kraja osamdesetih godina, verovatno se dobro sećaju svoje četvrte tramvajske linije, bez koje su ostali u jeku krize, sankcija, inflacije i opšte nemaštine, izazvane ratovima na prostoru bivše SFRJ.

Istina, „osmica“ koja je juče opet puštena u saobraćaj, kroz centar grada prolazi nešto izmenjenom trasom, ali u osnovi, ponovo, kao nekad, direktno povezuje Voždovac sa Novim grobljem i Bogoslovijom.

Istorijat "Osmice"

„Osmica“ je uspostavljena kao treća voždovačka tramvajska linija 1978. godine i saobraćala je sa stare okretnice na Trošarini, Ulicom vojvode Stepe, Autokomandom, Bulevarom JNA (oslobođenja), Slavijom, Ulicom Borisa Kidriča (Beogradskom), Bulevarom revolucije (kralja Aleksandra) i na kraju Ruzveltovom do stare okretnice kod Novog groblja. Prethodno, ovom trasom, povremeno su išli tramvaji sa brojem druge voždovačke linije „desetke“, i obaveznom oznakom „L“, jer je ona „čista“, od pre rata, vozila na Dorćol, a od 1976. do okretnice „Beko“ u Donjogradskom bulevaru.

Stara „osmica“ pak, nije imala veze sa najstarijom, onom koja je do posle Drugog svetskog rata saobraćala Ulicom 29. novembra (Bulevarom despota Stefana). Njenu trasu preuzeli su autobusi, nakon što je kompletna tramvajska infrastruktuta uklonjena iz centra grada, što mnogi beogradski hroničari smatraju jednim od najvećih zločina koje je posleratna vlast učinila Beogradu.

Krajem sedamdesetih, kad je nova „osmica“ uvedena, Voždovac je bio jedna od opština na kojoj se rapidno povećavao broj stanovnika, jer su duž ulice Ulice vojvode Stepe nicali stambeni objekti, među njima i tri brutalistička oblakodera, koji su do danas ostali među deset najviših zgrada u Beogradu. U to vreme već je postojao projekat za izgradnju beogradskog metroa, a takozvani Sektor za metro, formirao je najčuveniji gradonačelnik Beograda Branko Pešić. Izgradnja je trebalo da bude finansirana iz samodoprinosa, uprkos tome što je ovaj projekat među pojedinim gradskim čelnicima od početka ocenjivan kao preskup i megalomanski. Odlaskom Branka Pešića s mesta gradonačelnika, metro je postala tema o kojoj se sve manje govrilo u javnosti, jer je prioritet bila izgradnja VMA, Sava centra i hotela Interkontinental. Iako tadašnji gradonačelnik Živorad Kovačević nije imao nameru da odbaci projkat metroa, izgledalo je da se polako priprema teren za zvanično obustavljanje projekta. Upravo u to vreme, Beograd je bio pojačan novim tramvajskim linijima, a osim „osmice“, uspostavljena je i „jedinica“ koja je saobraćala do Rakovice.

„Tramvajem u 21. vek“

Konačna obustava projekta izgradnje beogradskog metroa ozvaničena je dolaskom gradonačelnika Bogdana Bogdanovića 1982. godine, a fond koji je skupljan godinama i koji je iznosio oko 200 miliona dolara, duplo više od početnog kojim je raspolagao Beč kad je počeo gradnju svoje podzemne železnice, preusmeren je, pod sloganom „Tramvajem u 21. vek“, na širenje tramvajske mreže. Do danas ovo je ostala jedna od najvećih kontroverzi u istoriji glavnog grada, a upravo ovu odluku brojni stručnjaci smatraju najodgovrnijom što Beograd i dalje nema izgrađen metro. Projekat širenja tramvajske mreže, koji u osnovi i nije toliko besmislen, do danas je ostao nepriznat zbog trošenja novca koji je bio namenjen metrou. Upravo od te 1982. krenulo je širenje mreže, tramvaj je stigao do novobeogradskih blokova, Banovog brda i naselja Kneževac, da bi nakon rekonstrukcije Ulice vojvode Stepe tokom 1986, pruga bila produžena do Banjice, gde se i danas nalazi okretnica. „Osmica“ međutim, nije krenula novom trasom, već je do svog ukidanja nastavila da se okreće na Trošarini, dok je u drugom smeru, produžila trasu do novoizgrađene okrertnice kod Bogoslovije. Tramvaj na liniji 14 od Banjice do Ustaničke ulice, bila je poslednja voždovačka tramvajska linija koja je uvedena 1989, a koja je sve do Vukovog spomenika imala identičnu trasu kao „osmica“. Zanimljivo je da je u tih nekoliko godina, dok je Voždovac imao četiri tramvaja, „devetka“, čiju je trasu uništila aktuelna vlast rušenjem Starog savskog mosta, imala najviše dnevnih polazaka i bila najpouzdaniji tramvaj.

Na Slaviji se zaustavljala samo na stajalištu u Nemanjinoj ulici, dok su se 8,10 i 14, koji su se peli i spuštali Ulicom Borisa Kidriča, zaustavljali na početku Bulevara JNA. Voždovčani su tih godina masovno čekali tramvaj van stajališta, negde u visini „Meka“, kako bi mogli da dotrče do oba stajališta u zavisnosti od toga koji bi tramvaj najpre naišao.

Ukidanje „osmice“ 1992. bilo je osetno kako zbog krize tako i zbog rapidnog smanjenja broja tramvaja kojim je raspoolagao GSP, a odrazilo se i na „devetku“ koja je zbog toga počela da se zaustavlja na oba stajališta na Slaviji.

„Nova osmica“

Najnovija „osmica“ od juče saobraća izmenjenom trasom kroz centar grada, pa se tako sa Slavije, umesto uz Beogradsku do Pravnog fakulteta, spušta Nemanjinom ulicom do parka Manjež, gde skreće u Resavsku ulicu, pa preko Tašmajdana nastavlja bulevarom svojom starom trasom. Koliko će se pokazati efikasnom zbog ovog zaobilaženja već sada je krajnje upitno, budući da je Resavska ulica poznata po tome što se tramvaji kroz nju kreću usporeno zbog skretnica i semafora. Sa druge strane, „osmica“ je od juče prvi tramvaj koji Voždovčane dovozi na tačku najbližu srcu grada, Terazijama i Trgu republike.