Pronađen ogroman "nebeski kalendar" koji je stariji od Stounhendža: Njegovih 12 ulaza nije raspoređeno slučajno

Arheolozi koji istražuju lokalitet kod sela Hlebi, u centralnom delu Češke, utvrdili su da je građevina stara više od 6.500 godina i da predstavlja jedan od najstarijih poznatih ritualnih kompleksa u srednjoj Evropi. Njena prava svrha počela je da se otkriva tek kada su stručnjaci pažljivo analizirali neobičan raspored ulaza.

Upravo zbog načina na koji je kompleks projektovan dobio je naziv „nebeski kalendar“. Međutim, nije reč o kalendaru u današnjem smislu, niti o predmetu na kojem su ljudi beležili dane i mesece.

Bio je to prostor napravljen tako da samo posmatranjem neba ljudi mogu da prepoznaju neke od najvažnijih trenutaka u godini.

Svetilište je bilo gotovo pravilnog kružnog oblika, prečnika čak 230 metara. Oko njega se nalazio rov dubok više od 2,5 metra, a u unutrašnjost se ulazilo kroz 12 prolaza raspoređenih duž oboda. Ti ulazi na prvi pogled nisu postavljeni pravilno i nalaze se na različitim rastojanjima.

Ispostavilo se, međutim, da upravo u tome leži tajna čitave konstrukcije.

Kada su arheolozi povezali položaje pojedinih ulaza, dobili su dva geometrijska sistema i dve ključne tačke unutar svetilišta sa kojih su ljudi mogli da gledaju kroz određene prolaze prema horizontu. Na taj način pratili su precizno određene položaje Sunca i Meseca.

Kako je „nebeski kalendar“ zapravo radio

Jedna od dve posmatračke tačke bila je vezana za Sunce. Iz nje je jedan pravac označavao mesto na kojem Sunce izlazi tokom letnjeg solsticija, odnosno najdužeg dana u godini, dok je drugi bio povezan sa zalaskom Sunca tokom zimskog solsticija, kada je dan najkraći.

To je ljudima koji su živeli pre šest i po milenijuma omogućavalo da bez satova, kalendara i pisanih zapisa prepoznaju dva izuzetno važna trenutka godišnjeg ciklusa.

Za prve zemljoradničke zajednice to nije bilo samo pitanje astronomije. Smena godišnjih doba određivala je njihov život vreme obrade zemlje, setve, žetve, pripreme zaliha i obavljanja rituala.

Vođa istraživanja Petr Krištuf sa Univerziteta Zapadne Češke objašnjava da je za praistorijske zemljoradnike izlazak Sunca tokom letnjeg solsticija mogao da simbolizuje početak, dok je zalazak tokom zimskog solsticija predstavljao završetak jednog ciklusa.

Zanimljivo je da veoma sličnu orijentaciju ima i Stounhendž. Najranija velika faza izgradnje britanskog spomenika datira približno iz 3000. godine pre nove ere, dok je čuveni kameni krug podignut oko 2500. godine pre nove ere. Češko svetilište je, prema datovanju organskog materijala, nastalo više od hiljadu godina ranije.

Još neobičniji je drugi deo „kalendara“.

On nije pratio Sunce, već Mesec i njegov znatno duži ciklus. Položaj na horizontu na kojem Mesec izlazi i zalazi ne ostaje isti. Tokom perioda od približno 18,6 godina njegove krajnje tačke pomeraju se, sve dok Mesec ne dostigne svoje najsevernije i najjužnije položaje, nakon čega se ciklus ponavlja.

Arheolozi smatraju da je raspored pojedinih ulaza na lokalitetu omogućavao praćenje upravo tih ekstremnih položaja Meseca.

To znači da ljudi koji su napravili svetilište nisu samo posmatrali gde Sunce izlazi tokom leta i zime. Morali su da poznaju obrazac na nebu koji postaje potpuno očigledan tek nakon dugogodišnjeg posmatranja.

Upravo to otkriće čini lokalitet toliko važnim. Raspored od 12 ulaza pokazuje da arhitektura nije nastala slučajno, već da su graditelji u njen plan ugradili znanje o ciklusima na nebu.

Arheolozi, međutim, ne tvrde da je svetilište bilo isključivo praistorijska opservatorija. Sve ukazuje na to da su astronomija, smena godišnjih doba i religijski obredi na ovom mestu bili neraskidivo povezani.

Ljudske kosti i lobanje bikova otkrivaju drugu stranu svetilišta

O tome šta se na ovom mestu događalo svedoče i nalazi koji nemaju mnogo veze sa posmatranjem neba.

U rovu oko svetilišta pronađene su izolovane ljudske kosti. Krištuf smatra da njihov položaj pokazuje da se na prostoru kompleksa na određeni način postupalo sa telima preminulih i da su takvi običaji možda bili povezani sa kultom predaka.

To ne znači da je prvobitno svetilište jednostavno bilo groblje. Arheolozi za sada nemaju dokaze da se u vreme kada je kružni kompleks nastao unutar njega nalazilo obično naselje. Sve ukazuje na to da je prostor imao posebnu, verovatno ceremonijalnu funkciju.

Kod dva ulaza pronađene su i lobanje bikova i njihovi rogovi. Istraživači pretpostavljaju da su nekada mogli da budu postavljeni na monumentalnim kapijama kroz koje se ulazilo u svetilište.

Bik je imao snažno simboličko značenje među prvim zemljoradničkim zajednicama Evrope, pa njihovo prisustvo dodatno potvrđuje da se ovde nisu samo pratili Sunce i Mesec, već su verovatno održavani i obredi.

Lokalitet je nastavio da privlači ljude i mnogo nakon što su njegovi prvi graditelji nestali.

U ranijim istraživanjima pronađena je zajednička sahrana iz bronzanog doba, povezana sa kulturom Unjetice, sa ostacima približno 18 ljudi. Oni nisu sahranjeni odjednom, već su tela polagana na tom mestu tokom dužeg vremenskog perioda.

Kultura Unjetice nije izgradila prvobitni „nebeski kalendar“ pre 6.500 godina. Njeni pripadnici koristili su ovo mesto mnogo kasnije. Arheolozi prvobitno svetilište povezuju sa znatno starijom Jordanovskom kulturom, koja pripada neolitu.

Vremenom je, ipak, značaj neobičnog mesta počeo da se gubi. Do gvozdenog doba veliki rov je postepeno zatrpan, a na prostoru nekadašnjeg svetilišta nastalo je obično naselje.

Naučnici sada analiziraju ljudske ostatke i uzorke zemljišta kako bi utvrdili ko su bili ljudi koji su ovde sahranjivani i kako se namena prostora menjala tokom hiljada godina.

Ono što već sada znaju menja predstavu o znanju ljudi koji su živeli u srednjoj Evropi pre šest i po milenijuma. Ogroman krug sa 12 pažljivo postavljenih prolaza pokazuje da su generacijama posmatrali nebo, prepoznavali duge cikluse Sunca i Meseca i to znanje pretvorili u građevinu.

Više od hiljadu godina pre Stounhendža.