Evo kako je američka vojska pokušala da kontroliše vremenske uslove i vreme pretvori u oružje: Jedna greška izazvala je katastrofu

Jedan od najneobičnijih pokušaja dogodio se tokom Vijetnamskog rata, kada je američka vojska sprovela tajni projekat čiji je cilj bio da – izazove više kiše.

Kada je vreme odlučivalo ratove

Istorija beleži brojne primere u kojima je vreme igralo ključnu ulogu. U bici kod Aženkura 1415. godine obilne padavine pretvorile su bojno polje u blato koje je otežalo kretanje francuskim vitezovima, što je doprinelo pobedi Engleza.

Slična situacija dogodila se i u bici kod Vaterloa 1815. godine, kada je loše vreme usporilo Napoleonovu vojsku i omogućilo dolazak pruskih pojačanja. Poznata je i Napoleonova katastrofalna kampanja u Rusiji, gde je surova zima desetkovala njegovu armiju.

Ni Mongoli nisu bili pošteđeni uticaja prirode. Njihovi pokušaji invazije na Japan u 13. veku završili su se neuspehom nakon što su njihove flote uništili snažni tajfuni koje su Japanci nazvali kamikaze, odnosno „božanski vetar“.

Operacija Popeye – pokušaj da se produži sezona kiša

Za razliku od ranijih vojskovođa koje su morale da prihvate vremenske uslove kakvi jesu, američka vojska je tokom Vijetnamskog rata pokušala da ih promeni.

Između 1967. i 1972. godine Američko ratno vazduhoplovstvo sprovelo je tajnu operaciju poznatu kao Operacija Popeye (tokom rata vođena je pod nazivom Intermediary-Compatriot).

Cilj nije bio stvaranje oluja, već produžavanje sezone monsuna iznad područja kroz koja su prolazile rute za snabdevanje severnovijetnamske vojske, poznate kao Ho Ši Minova staza.

Ideja je bila jednostavna – obilne padavine pretvorile bi puteve u blato, otežale transport oružja, hrane i opreme i usporile kretanje trupa.

Operaciju je sprovodila Četvrta eskadrila za meteorološko izviđanje američkog vazduhoplovstva, a njen nezvanični slogan glasio je:

„Pravimo blato, a ne rat.“

Prema dostupnim podacima, u pojedinim područjima sezona monsuna navodno je produžena za više od mesec dana.

Kako funkcioniše „zasejavanje oblaka“

Tehnologija koja je korišćena u ovoj operaciji poznata je kao zasejavanje oblaka (cloud seeding).

Otkrivena je sasvim slučajno 1946. godine, a kasnije ju je usavršio Bernard Vonegat, stariji brat poznatog američkog pisca Kurta Vonegata.

Osnovu metode čine sitne čestice srebro-jodida koje podstiču stvaranje ledenih kristala u oblacima i mogu da povećaju verovatnoću nastanka padavina.

– Sposobnost srebro-jodida da podstakne stvaranje leda u oblacima ne može se objasniti samo njegovom kristalnom strukturom. Presudnu ulogu imaju promene koje se događaju na površini materijala na atomskom nivou – objasnio je fizičar Jan Balajka sa Tehničkog univerziteta u Beču.

Američko vazduhoplovstvo sprovelo je oko 50 eksperimenata sa zasejavanjem oblaka i saopštilo da je u oko 82 odsto slučajeva nakon intervencije došlo do padavina.

Kada je eksperiment pošao po zlu

Ipak, upravljanje vremenskim prilikama pokazalo se daleko komplikovanijim nego što su planeri očekivali.

Jedan zvaničnik američke vojske, koji je ostao anoniman, izjavio je za The New York Times 1972. godine da su tokom operacije napravljene brojne greške.

– Leteli smo u potrazi za odgovarajućim oblacima i često grešili. Jednom prilikom izazvali smo oko 178 milimetara kiše za samo dva sata, i to iznad jednog od naših kampova specijalnih snaga – rekao je on.

Nisu samo Amerikanci pokušavali da kontrolišu vreme

Sjedinjene Američke Države nisu bile jedina zemlja koja je eksperimentisala sa modifikacijom vremenskih prilika.

Velika Britanija je između 1949. i 1952. godine sprovodila Projekat Kumulus, ali je program obustavljen nakon katastrofalnih poplava koje su pogodile mesto Linmut.

I Kina je koristila tehnologiju modifikacije vremena. Prema dostupnim izveštajima, vlasti su pokušavale da obezbede povoljne vremenske uslove tokom Olimpijskih igara u Pekingu 2008. godine.

Zabrana korišćenja vremena kao oružja

Zabrinutost zbog mogućnosti zloupotrebe ovakvih tehnologija dovela je do međunarodne reakcije.

Dana 19. maja 1977. godine, 31 država, među kojima su bile i Sjedinjene Američke Države i tadašnji Sovjetski Savez, potpisala je Konvenciju Ujedinjenih nacija kojom se zabranjuje korišćenje tehnika za modifikaciju životne sredine u vojne svrhe. Američki Senat ratifikovao je sporazum dve godine kasnije.

Iako je vojna primena ovakvih tehnologija zabranjena, rasprava o kontrolisanju vremenskih prilika nije završena. Danas se najveći deo diskusije vodi oko geoinženjeringa i pitanja da li bi određene intervencije u atmosferi mogle da pomognu u ublažavanju posledica klimatskih promena ili bi donele nove, teško predvidive rizike.