Brod koji je potonuo nikad nije izvučen na površinu, a sa njim je nestalo 17 milijardi: Prvo su našli novčić, a onda...

Takozvani „svetim gralom“ među brodolomima, španski galeon San Hose eksplodirao je i potonuo 1708. godine pod udarima britanskih topova, a sa sobom je odneo bogatstvo koje se danas procenjuje na čak 17 milijardi dolara. Veći deo tog bogatstva činile su kovanice prikupljene tokom deset godina ubiranja poreza iz američkih kolonija. Olupina je prvi put locirana 2015. godine.

Studija iz 2025. godine, objavljena u časopisu Antiquity, pokazala je kako su istraživači uz pomoć daljinski upravljanih podvodnih vozila uspeli da pronađu kovanice i potvrde da olupina pronađena 2015. zaista jeste dugo traženi San Hose, što je ujedno pokrenulo spor oko vlasništva između Kolumbije i Španije.

"Među ključnim nalazima nalaze se ručno kovane kovanice nepravilnog oblika, poznate kao cobs na engleskom i macuquinas na španskom, koje su više od dva veka bile osnovna valuta u Americi“, navela je autorka studije Danijela Vargas Arisa, pomorski arheolog iz Kolumbije. Ove kovanice su najčešće izrađivane od zlatnih ili srebrnih poluga.

Tačan broj vidljivih kovanica teško je utvrditi zbog uslova na dnu mora, ali primerci zabeleženi na fotografijama visoke rezolucije imaju prosečan prečnik od oko 3,3 centimetra i težinu od oko 27 grama. Procene govore da se na dnu nalazi čak 200 tona zlata, srebra i neobrađenog dragog kamenja.

Fotografije su pomogle i u preciznijem opisivanju blaga. Na jednoj strani kovanica nalazi se Jerusalimski krst, veliki krst okružen sa četiri manja, kao i štit sa motivima zamka i lavova. Na drugoj strani prikazani su Herkulovi stubovi iznad talasa mora. Upravo dizajn talasa ukazuje na to da su kovanice kovane u kovnici u Limi. Na ivicama se nalaze i oznake kontrolora kvaliteta metala, koji su proveravali čistoću zlata i srebra.

Istraživači smatraju da ovi nalazi dodatno potvrđuju dugogodišnju pretpostavku da je reč upravo o San Hoseu. „Ovaj slučaj pokazuje koliko su kovanice važne kao hronološki pokazatelji u identifikaciji brodoloma, posebno onih iz flote Tierra Firme“, navela je Arisa.

Brod je, prema svemu sudeći, potonuo nakon 1707. godine, kada su kovanice kovane. Tome u prilog idu i pronađeni kineski porcelan iz perioda vladavine cara Kangšija (1662–1722), kao i natpisi na topovima iz 1665. godine, što ukazuje na početak 18. veka.

Karakteristike kovanica pomogle su i u određivanju rute broda, kao i porekla blaga, za koje se veruje da potiče iz rudnika u Peruu, gde je kovanje zlatnih kovanica u Limi počelo 1696. godine.

Istorijski kontekst takođe igra važnu ulogu. Markiz de Kasteldosrijus 1706. godine stigao je u Peru kako bi obnovio trgovinu i poslao desetogodišnje poreze u Španiju. Krajem 1707. godine trgovci i zvaničnici iz Perua stigli su do Paname, gde su se susreli sa flotom Tierra Firme, kojom je komandovao upravo galeon San Hose.

Ovaj brod imao je monopol nad transportom kraljevskog blaga između Južne Amerike i Iberijskog poluostrva. Nakon trgovine u Portobelu, San Hose je krenuo ka Kartaheni sa tovarom robe i dragocenih metala, uključujući i pomenute kovanice.

„Galeon San Hose jedini je brod koji odgovara svim ovim karakteristikama“, zaključuju autori studije.

Kovanice su bile osnovni način transporta bogatstva iz Amerike u Evropu, pa se veruje da su ove zalihe bile deo kraljevskog blaga koje je iz Perua poslao vicekralj.

Međutim, kada je flota od 18 brodova 8. juna 1708. godine isplovila iz Kartahene ka Španiji, napalo ju je pet britanskih ratnih brodova tokom Rata za špansko nasleđe. Tokom topovske bitke eksplodirale su zalihe baruta na brodu San Hose, što je dovelo do njegovog potonuća na dubinu mora.