Sećate li se šta se dogodilo 11. avgusta 1999? Srbija je zbog pomračenja Sunca izgledala kao zemlja duhova - snimci pokazuju šta se pričalo na RTS-u

Razlog za takvu atmosferu bilo je pomračenje Sunca, ali i upozorenja koja su mu prethodila.

Tog dana, u sredu, građanima su zvanične institucije dale detaljna uputstva o tome kako bi trebalo da se ponašaju tokom ovog astronomskog fenomena. Preporuke su izdali tadašnje Savezno ministarstvo za rad, zdravstvo i socijalnu politiku, Savezni hidrometeorološki zavod i Institut za očne bolesti Kliničkog centra Srbije.

Uputstvo je sadržalo osam mera predostrožnosti, a neke od njih danas mogu da zvuče prilično neobično.

Građanima je, između ostalog, savetovano da ostanu u svojim domovima ako nemaju potrebu da izlaze, da spuste roletne i da se udalje od prozora. Kao jedna od bezbednijih mogućnosti za praćenje pomračenja preporučeno je gledanje televizijskog prenosa.

Posebno upozorenje odnosilo se na direktno posmatranje Sunca.

Građanima savetovano da ostanu u kućama

Tokom delimične faze pomračenja nije trebalo gledati u Sunce nezaštićenim očima. Za one koji su ipak želeli neposredno da prate fenomen preporučivane su specijalne naočare sa kobaltnim staklom i maksimalnim zasenčenjem.

Drugačija pravila važila su za područje na kojem je trebalo da nastupi potpuno pomračenje, severno od linije koja povezuje Suboticu i Kikindu. Tokom totalne faze bilo je dozvoljeno kratkotrajno posmatranje bez zaštite, ali tek nekoliko sekundi nakon njenog početka. Pogled je morao da se skloni pre završetka potpune faze.

Preporuka o spuštanju roletni imala je za cilj da spreči ljude da slučajno pogledaju prema Suncu bez odgovarajuće zaštite.

Onima koji nisu morali da napuštaju dom, a naročito deci i starijim osobama, savetovano je da tokom pomračenja ne izlaze napolje i da ne posmatraju ovu pojavu.

Roditelji, ostali članovi porodice i zaposleni u predškolskim ustanovama dobili su posebno upozorenje. Deca je tokom pomračenja trebalo da borave u zatvorenom i zamračenom prostoru.

Posebna pravila važila su i na radnim mestima

Uputstva nisu bila ograničena samo na ponašanje kod kuće.

U preduzećima i ustanovama u kojima se rad odvijao u smenama zaposlenima iz prve smene naloženo je da sačekaju dolazak kolega iz druge smene.

Posebna pažnja bila je posvećena i ljudima sa hroničnim bolestima, kao i psihijatrijskim pacijentima. Njima je savetovano da se strogo pridržavaju dobijenih uputstava i redovno uzimaju propisanu terapiju.

Upozoravalo se na čitav niz zdravstvenih problema

U tadašnjim preporukama nisu se pominjale samo moguće posledice direktnog gledanja u Sunce.

Kao potencijalne zdravstvene tegobe tokom pomračenja navođeni su ubrzan rad srca, grčevi u stomaku, pojačan svrab kože, naglo povećanje krvnog pritiska, rast nivoa šećera u krvi i učestalo mokrenje.

Među mogućim posledicama pominjan je i gubitak vida.

Tako je jedan astronomski događaj 11. avgusta 1999. godine u Srbiji bio praćen nizom upozorenja i mera koje su značajno uticale na svakodnevni život. Umesto uobičajene letnje gužve, u vreme pomračenja mnogi građani ostali su iza spuštenih roletni, prateći događaj iz svojih domova.

Mitologija koja se krije iza pomračenja Sunca

Pomračenje Sunca nastaje kada se Mesec nađe između Zemlje i Sunca i iz naše perspektive zakloni Sunčev disk. Ovakva nebeska poravnanja događaju se između dva i pet puta godišnje. Tokom potpunog pomračenja Sunca nebo može potpuno da potamni, što je fenomen koji hiljadama godina izaziva strahopoštovanje, oduševljenje, ali i strah.

Prizor u kojem usred dana nastupi tama može delovati gotovo nestvarno. Istovremeno, on na upečatljiv način pokazuje matematičku preciznost kretanja nebeskih tela, pa ne čudi što su ljudi tokom istorije pomračenjima pridavali veliko značenje.

U brojnim tradicijama pomračenja su smatrana predznacima. Savremena duhovna tumačenja često ih povezuju sa prosvetljenjem, novim počecima, otkrivanjem skrivenih unutrašnjih istina i prihvatanjem kako svetlih, tako i mračnih strana života.

Pomračenja u mitovima i legendama: Ko je „pojeo“ Sunce?

Narodi širom sveta razvili su različite priče kojima su pokušavali da objasne nestanak Sunca. Zanimljivo je da veliki broj tradicionalnih legendi ima nešto zajedničko: pomračenje nastaje zato što neko biće ili božanstvo pokušava da pojede Sunce.

Prema jednoj vijetnamskoj legendi, pomračenje nastaje kada žaba proguta Sunce. U kosmologiji naroda sa Anda krivac je puma koja proždire Sunce. Kako ono ne bi zauvek ostalo u mraku, pumu je trebalo oterati dečjim vriskom i zvucima životinja.

Prema legendama naroda Čokto, Sunce tokom pomračenja jedu crne veverice, dok je u kineskom folkloru za njegov nestanak odgovoran ogromni zmaj.

Narod Apapocúva Guaraní nestanak Sunca pripisivao je gladnom slepom mišu.

U javanskoj mitologiji Sunce pokušava da pojede Batara Kala, bog tame, kojeg je potrebno umiriti bubnjanjem i prinošenjem žrtava.

Nordijska mitologija nudi još dramatičnije objašnjenje. Nebeski vuk Skol neprestano progoni boginju Sunca Sol, dok drugi vuk, Hati, juri boga Meseca Manija. Pomračenje Sunca značilo je da se vuk približio svom plenu. Verovalo se da će, kada ga konačno uhvati, nastupiti Ragnarök, odnosno kraj sveta.

Pomračenje kao upozorenje da dolazi nešto loše

Mnoge drevne kulture posmatrale su pomračenja kao predznake nasilja, razaranja i nesreće.

Stari Grci verovali su da pomračenje može da bude znak nezadovoljstva bogova ljudskim postupcima, kao i da Sunce razmišlja o tome da napusti svoju ulogu osvetljavanja Zemlje. Sama starogrčka reč za pomračenje može se prevesti kao „napuštanje“.

Slična verovanja postojala su u transilvanijskom folkloru, gde je pomračenje tumačeno kao znak da se Sunce razočarano okrenulo od Zemlje zbog ponašanja njenih stanovnika.

Inke su pomračenje povezivale sa gnevom boga Sunca Intija.

U pojedinim hrišćanskim tumačenjima pomračenje Sunca povezuje se sa drugim Hristovim dolaskom i Sudnjim danom.

U hinduističkim tradicijama ono se takođe ponekad smatra predznakom, zbog čega se preporučuju dodatni post, molitve i rituali pročišćenja. I jevrejska tradicija pomračenja posmatra kao znamenje.

U islamskim tradicijama ovakvi nebeski događaji tumače se kao znakovi božanske moći, a vernicima se savetuje dodatna molitva i poverenje u Boga.

Neki narodi verovali su da je Sunce bolesno

Nisu sva tumačenja pomračenja bila povezana sa ljutnjom ili kaznom. Pojedine kulture verovale su da je Sunce tokom pomračenja oslabljeno ili da mu se dogodila neka nezgoda.

Ajmare sa peruanskih Anda smatrale su da pomračenje znači da se Sunce razbolelo. Ljudi su zato tradicionalno palili vatru kako bi nadoknadili svetlost koja je nestala.

U jednoj priči naroda Nuxalk sa pacifičkog severozapada pomračenje nastaje zato što nespretno Sunce na trenutak ispusti svoju baklju.

Pripadnici naroda Čipeva ponekad su prema Suncu ispaljivali zapaljene strele u pokušaju da ponovo rasplamsaju njegovu snagu.

Jedna drevna persijska legenda nudi sasvim drugačije objašnjenje. Prema njoj, pomračenja su izazivala vilinska bića poznata kao peri, koja bi povremeno zaklanjala Sunce iz zabave.

Maje su znale kada će pomračenje nastupiti

Pojedine drevne civilizacije nisu se oslanjale samo na mitove. Maje su uspevale da predvide datume pomračenja Sunca i Meseca.

Detaljno su beležile podatke o ovim pojavama u zbirci astronomskih zapisa poznatoj kao Drezdenski kodeks.

Istovremeno su imale i svoja religijska objašnjenja. Verovale su da pomračenja predstavljaju manifestaciju gneva boga Sunca Kinich Ahaua, ali i da nastaju kada mravi pokušavaju da pojedu Sunce.

Sukob Sunca i Meseca, ali i ljubavna priča

U nekim kulturama pomračenje je predstavljalo znak sukoba između nebeskih tela.

Kod naroda Batamaliba iz severnog Toga verovalo se da pomračenje nastaje kada se Sunce i Mesec svađaju. Ljudi su tada pokušavali da reše sopstvene sukobe, nadajući se da će time podstaći Sunce i Mesec da učine isto.

Druge tradicije nudile su potpuno suprotno objašnjenje i pomračenje povezivale sa ljubavlju.

Narodi Benina u zapadnoj Africi imaju priču prema kojoj su Sunce i Mesec ljubavnici koji gase svetlost kada se sjedine.

U tahićanskoj mitologiji pomračenje nastaje kada se Sunce i Mesec spoje i na trenutak zaborave svoju dužnost da osvetljavaju nebo.

Vreme za odmor, razmišljanje i obnovu

U kosmologiji Navaho naroda pomračenja su povezana sa obnovom i smatraju se dokazom kosmičkog reda i ustrojstva.

Tokom pomračenja ljudima se savetovalo da sede i razmišljaju, ali ne i da gledaju u Sunce.

U tradiciji Diné Sunce ima ulogu očinske figure, a njegov privremeni nestanak predstavlja vreme za odmor, razmišljanje i povezivanje sa svetim.

Pojedini praktičari vedske astrologije takođe savetuju odmor i introspekciju tokom pomračenja. Preporučuju da se energija događaja smiri pre donošenja velikih odluka, uz otvorenost prema unutrašnjim promenama koje bi ovaj period mogao da pokrene.

Šta pomračenje Sunca predstavlja u savremenoj duhovnosti?

Iako danas znamo naučno objašnjenje pomračenja, strahovi i verovanja povezana sa ovim događajima nisu potpuno nestali. U različitim delovima sveta i dalje postoje ljudi koji smatraju da je tokom pomračenja najbolje ostati kod kuće.

Savremeni New Age pravci preuzeli su elemente različitih tradicija i prilagodili ih današnjem vremenu.

Nauka danas precizno objašnjava kako dolazi do poravnanja Sunca, Meseca i Zemlje, ali to ne sprečava ljude da ovom astronomskom događaju pripisuju i duhovno značenje.

Tarot tumač Megi Gonzales smatra da pomračenja mogu predstavljati svojevrsne portale za ulazak u nova životna poglavlja i trenutke u kojima skrivene spoznaje izlaze na površinu.

Prema njenom tumačenju, ljudi se povremeno zaglave u sopstvenim „senkama“, dok pomračenje simbolički može da osvetli nesvesni deo uma i pomogne čoveku da postane svestan unutrašnjih istina koje su mu do tada bile skrivene.

Gonzales smatra da ovakvi događaji mogu pomoći ljudima da sagledaju stvari koje ranije nisu primećivali. Čovek često može toliko da se usredsredi na detalje da izgubi iz vida širu sliku, dok promena perspektive može da mu omogući da prepozna obrasce u kojima je bio zaglavljen.

Anet Gingras, osnivač Reiki instituta u Vermontu, pomračenja Sunca vidi kao pogodan trenutak za okretanje sebi.

Prema njenom tumačenju, pomračenje predstavlja ravnotežu između tame i svetlosti. Trenutak kada jedno doslovno zakloni drugo može biti prilika da se čovek zapita šta se događa u njemu i da ono što je bilo skriveno iznese na svetlost.

U savremenim duhovnim učenjima pomračenja se zato često predstavljaju kao podsetnik da promena perspektive može potpuno promeniti način na koji posmatramo život.

Tama i senke u tim tumačenjima predstavljaju sastavni deo života koji se može prihvatiti i pretvoriti u podsticaj za ličnu transformaciju.

Zbog toga se pomračenja Sunca danas u različitim duhovnim pravcima povezuju sa novim počecima, transformacijom, ravnotežom i jasnijim sagledavanjem života.

Posmatraju se kao trenutak za prekidanje starih obrazaca, suočavanje sa neprijatnim spoznajama i razmišljanje o tome ko smo, šta želimo i gde želimo da budemo.

Takav unutrašnji proces može zahtevati mnogo energije. Upravo zbog toga i neka savremena duhovna učenja, slično brojnim drevnim tradicijama, period pomračenja vide kao vreme pogodno za odmor i razmišljanje.